Top 20 gabime gjyqësore nga historia e drejtësisë: Dënime të padrejta dhe vendime që tronditën botën
Drejtësia është shtylla e qytetërimit, megjithatë historia e saj është njollosur nga vendime të ndikuara nga paragjykimet, provat e rreme ose presioni politik. Shumë prej këtyre gabimeve çuan në ekzekutimin e njerëzve të pafajshëm dhe në ndryshimin e legjislacioneve kombëtare pas zbulimit të së vërtetës. Ja 20 gabimet më të mëdha gjyqësore në historinë e botës.
1. Çështja Dreyfus (Francë, 1894)
Kapiteni hebre Alfred Dreyfus u dënua me burgim të përjetshëm për tradhti në bazë të dokumenteve të falsifikuara, duke ndarë Francën. Ai u rehabilitua vetëm në vitin 1906. Gabimi: antisemitizmi i institucionalizuar dhe refuzimi i ushtrisë për të pranuar gabimin përballë provave të qarta.
2. Procesi i Shtrigave të Salemit (SHBA, 1692)
20 persona u ekzekutuan në bazë të "provave spektrale" dhe histerisë fetare. Gabimi: pranimi i bestytnisë si provë juridike dhe mungesa e prezumcionit të pafajësisë në një klimë paniku moral.
3. Sacco dhe Vanzetti (SHBA, 1927)
Dy anarkistë italianë u ekzekutuan për vrasje, megjithëse provat balistike ishin jokonkludente dhe dëshmitarët e mbrojtjes u injoruan. Gabimi: politizimi i drejtësisë në sfondin e ndjenjave anti-emigracion dhe "Red Scare".
4. Çështja Timothy Evans (Britania e Madhe, 1950)
Timothy Evans u var për vrasjen e vajzës së tij. Tre vjet më vonë, u zbulua se fqinji i tij, John Christie, ishte një vrasës serial që kishte kryer veprën. Gabimi: dënimi i bazuar në një rrëfim të marrë nën stres dhe mbrojtja e dëshmitarit kryesor që ishte, në fakt, vrasësi.
5. George Stinney Jr. (SHBA, 1944)
Në moshën 14-vjeçare, ai ishte personi më i ri i ekzekutuar në SHBA në shekullin XX, pas një procesi 2-orësh pa prova fizike. Ai u shfajësua pas vdekjes në vitin 2014. Gabimi: racizmi sistemik, mungesa e një mbrojtjeje reale dhe dënimi i një të mituri në bazë të një rrëfimi inekzistent.
6. Katërshja e Guildfordit (Britania e Madhe, 1974)
Katër të rinj u dënuan për sulme të IRA-s në bazë të rrëfimeve të falsifikuara nga policia. Ata kaluan 15 vjet në burg. Gabimi: shtypja e provave që i shfajësonin dhe fabrikimi i provave për të qetësuar opinionin publik.
7. Procesi i Sokratit (Greqia Antike, 399 p.e.s.)
Filozofi u dënua me vdekje për "korruptimin e rinisë" dhe pabesinë, përmes një votimi të ngushtë demokratik. Gabimi: përdorimi i sistemit juridik për të eliminuar një kritik të papërshtatshëm të demokracisë athinase (proces politik).
8. Çështja Jean Calas (Francë, 1762)
Një tregtar protestant u torturua dhe u ekzekutua, i akuzuar se kishte vrarë djalin e tij për të parandaluar konvertimin e tij në katolicizëm. Voltaire më vonë demonstroi pafajësinë e tij. Gabimi: fanatizmi fetar që errësoi gjykimin e magjistratëve.
9. Çështja "Çështja Anca" (Rumani, Vitet '70)
Një shofer taksie, Gheorghe Samoilescu, u dënua për një krim të kryer nga dikush tjetër, duke u torturuar nga Milicia për të pranuar. Krimineli i vërtetë u kap vite më vonë. Gabimi: presioni politik për të "zgjidhur" çështjen me çdo kusht dhe tortura si metodë hetimi.
10. Rubin "Hurricane" Carter (SHBA, 1967)
Boksieri kaloi 19 vjet në burg për një vrasje të trefishtë që nuk e kishte kryer, viktimë e racizmit dhe dëshmitarëve të rremë. Gabimi: mbajtja e informacionit shfajësues nga prokurorët dhe profilizimi racor.
11. Çështja Iwao Hakamada (Japoni, 1968-2024)
Ish-boksier, kaloi 46 vjet në rreshtin e vdekjes (rekord botëror) për një vrasje katërfishe, përpara se të rigjykohej dhe të shfajësohej në bazë të provave ADN. Gabimi: fabrikimi i provave nga policia (rroba të njollosura me gjak) dhe sistemi juridik i ngurtë.
12. Derek Bentley (Britania e Madhe, 1953)
Një i ri me vështirësi në të nxënë u var për vrasjen e një polici të kryer nga bashkëpunëtori i tij i mitur, për shkak të interpretimit të shprehjes "Let him have it". Gabimi: zbatimi i ngurtë i ligjit të "përgjegjësisë së përbashkët" pa marrë parasysh kapacitetin mendor të reduktuar.
13. Procesi i Galileo Galileit (Itali, 1633)
Inkuizicioni e dënoi shkencëtarin me arrest shtëpie të përjetshëm për herezinë e pohimit se Toka rrotullohet rreth Diellit. Gabimi: gjykimi i së vërtetës shkencore përmes prizmit të dogmës fetare.
14. Cameron Todd Willingham (SHBA, 2004)
Ekzekutuar për djegien e shtëpisë dhe vrasjen e fëmijëve të tij, në bazë të ekspertizave që më vonë u provuan se ishin "pseudo-shkencë". Gabimi: mungesa e standardeve shkencore në ekspertizat kriminalistike për zjarret.
15. Çështja Nie Shubin (Kinë, 1995)
Ekzekutuar në moshën 21-vjeçare për përdhunim dhe vrasje. Fajtorja e vërtetë rrëfeu 10 vjet më vonë, por drejtësia e pranoi gabimin vetëm në vitin 2016. Gabimi: shpejtësia e tepërt e procesit dhe mungesa e transparencës në sistemin juridik autoritar.
16. Stefan Kiszko (Britania e Madhe, 1976)
Ai kaloi 16 vjet në burg për vrasjen e një vajze të vogël, megjithëse provat biologjike dëshmonin se ai nuk mund të ishte autori (hipogonadizmi). Gabimi: fshehja e qëllimshme e rezultateve të analizave mjekësore nga mbrojtja dhe akuza.
17. Çështja Rosenberg (SHBA, 1953)
Bashkëshortët Rosenberg u ekzekutuan për spiunazh në favor të BRSS. Edhe pse Julius ishte ndoshta fajtor, dënimi dhe ekzekutimi i gruas së tij, Ethel, u bazua në dëshmi të rreme të vëllait të saj. Gabimi: përdorimi i dënimit me vdekje si levë negociuese dhe presion emocional.
18. Çështja Gjashtëshja e Birminghamit (Britania e Madhe, 1975)
Gjashtë burra u dënuan me burgim të përjetshëm për sulmet në pub-e, në bazë të testeve kriminalistike (Griess) të cilat rezultuan pozitive edhe për sapun ose letra bixhozi. Gabimi: besimi i verbër në shkencën forenzike fillestare dhe të paverifikuar.
19. Sally Clark (Britania e Madhe, 1999)
Avokate e dënuar për vrasjen e dy foshnjave të saj (vdekje të papritura), në bazë të statistikave të gabuara të një eksperti ("1 në 73 milionë"). Gabimi: "Gabimi i prokurorit" – interpretimi i gabuar i probabiliteteve statistikore në gjykatë.
20. Pesëshja e Central Park (SHBA, 1990)
Rasti emblematik në të cilin sistemi gjyqësor vërtetoi rrëfimet e rreme të 5 të miturve, duke injoruar mospërputhjet kryesore në dosje. Gabimi: dështimi i gjyqtarëve dhe jurisë për të dalluar të vërtetën përtej presionit të madh mediatik.