ကမ္ဘာ့ရဲသမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး တရားစီရင်ရေး အမှား ၂၀-ဥပဒေကို ထိခိုက်စေခဲ့သော ကျရှုံးမှုများ
ဥပဒေစိုးမိုးရေးသမိုင်းသည် မှားယွင်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ၊ ဘက်လိုက်မှုများ သို့မဟုတ် အမြင်မရှိခြင်းတို့ကြောင့် မတရားစီရင်မှုများ၊ သွေးထွက်သံယို နည်းဗျူဟာကျရှုံးမှုများနှင့် လူထုယုံကြည်မှု ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော အချိန်အခါများစွာဖြင့် ပြည့်နှက်နေပါသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အကြီးမားဆုံး တရားစီရင်ရေး အမှား ၂၀ ကို ဤတွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားပါသည်။
၁။ ဟေးလ်စ်ဘိုရို လူသတ်ပွဲ (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ၁၉၈၉)
ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ဘောလုံးပွဲတစ်ခုတွင် လူအုပ်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ဝင်ပေါက်တစ်ခုကို ဖွင့်ပေးခဲ့ရာ လီဗာပူးလ်ပရိသတ် ၉၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည့် သေစေနိုင်သော လူအုပ်ပြုံတိုးမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် ရဲတပ်ဖွဲ့က ပရိသတ်များကို အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ အမှား: လူအုပ်ကို ဆိုးရွားစွာ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် တာဝန်ယူမှုကို ဖုံးကွယ်မှု။
၂။ "စင်ထရယ်ပန်းခြံ ငါးဦး" အမှု (အမေရိကန်၊ ၁၉၈၉)
အာဏာသုံး၍ ရယူထားသော ထွက်ဆိုချက်များအပေါ် အခြေခံကာ လူမည်းဆယ်ကျော်သက် ငါးဦးကို စင်ထရယ်ပန်းခြံတွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို အဓမ္မပြုကျင့်မှုဖြင့် မတရားစီရင်ခဲ့သည်။ စစ်မှန်သော တရားခံက နှစ်ပေါင်းများစွာကြာပြီးနောက် ဝန်ခံခဲ့သည်။ အမှား: ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ခဲ့သော အလွဲသုံးစားပြု စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုများနှင့် လူမျိုးရေး ဘက်လိုက်မှုများ။
၃။ ကိုလမ်ဘိုင်း လူသတ်ပွဲ (အမေရိကန်၊ ၁၉၉၉)
ရဲတပ်ဖွဲ့သည် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ပြီး SWAT တပ်ဖွဲ့များကို စောင့်ဆိုင်းရန် ပုံမှန်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို လိုက်နာခဲ့ရာ တိုက်ခိုက်သူများသည် အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောင်းသားများကို ဆက်လက်သတ်ဖြတ်နေခဲ့သည်။ အမှား: "တက်ကြွစွာ ပစ်ခတ်သူ" (active shooter) အခြေအနေတွင် တည်ငြိမ်သော ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်မှု နည်းဗျူဟာကို အသုံးပြုခြင်း။ ဤကျရှုံးမှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ရဲတပ်ဖွဲ့၏ နည်းဗျူဟာများကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
၄။ ဂျင်းချားလ်စ် ဒီ မီနီဇက်စ် ပစ်သတ်ခံရမှု (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ၂၀၀၅)
လန်ဒန်ဗုံးခွဲတိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီး နှစ်ပတ်အကြာတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ဘရာဇီးလ်လူမျိုး အပြစ်မဲ့ လျှပ်စစ်ပညာရှင်တစ်ဦးကို မြေအောက်ရထားပေါ်တွင် အကြမ်းဖက်သမားဟု မှားယွင်းယူဆကာ ပစ်သတ်ခဲ့သည်။ အမှား: မှားယွင်းသော အမြင်ဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုနှင့် အတည်ပြုချက်မရှိဘဲ "တွေ့ရာပစ်သတ်" ဟူသော ပြင်းထန်သော မူဝါဒ။
၅။ ဒူထရူး အမှု (ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ)
မာ့ခ် ဒူထရူးသည် မိန်းကလေးများစွာကို ပြန်ပေးဆွဲ၍ သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ၎င်း၏အိမ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ကလေးများ၏ အသံများကို ကြားခဲ့ရသော်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ အမှား: အလွန်အမင်း အရည်အချင်းမပြည့်မီမှု၊ ရဲအေဂျင်စီများအကြား ဆက်သွယ်မှုမရှိခြင်းနှင့် ထင်ရှားသော သဲလွန်စများကို လျစ်လျူရှုခြင်း။
၆။ "ဂျက်ခ် ရစ်ပါ" စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု (လန်ဒန်၊ ၁၈၈၈)
ရဲတပ်ဖွဲ့သည် နံရံပေါ်တွင် မြေဖြူဖြင့် ရေးထားသော စာတစ်စောင်ကို ဖျက်ပစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုစာသည် လူသတ်သမား၏ တစ်ခုတည်းသော စာဖြင့်ရေးသားထားသော သဲလွန်စ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ဂျူးဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားမည်ကို စိုးရိမ်၍ ဖျက်ပစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အမှား: နိုင်ငံရေး\/လူမှုရေး အကြောင်းပြချက်များဖြင့် မှုခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာမှ သက်သေခံပစ္စည်းများကို ဖျက်ဆီးခြင်း။
၇။ အာမာဒူး ဒီယာလို အသတ်ခံရမှု (အမေရိကန်၊ ၁၉၉၉)
အရပ်ဝတ်အရာရှိ လေးဦးသည် လက်နက်မဲ့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတစ်ဦး ပိုက်ဆံအိတ်ထုတ်နေသည်ကို သေနတ်ဟု ထင်မှတ်ကာ ကျည်ဆန် ၄၁ တောင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ အမှား: "ကူးစက်တတ်သော ပစ်ခတ်မှု" (panic fire) နှင့် လူမျိုးရေး ခွဲခြားသတ်မှတ်မှု။
၈။ ဘာမင်ဂမ် ခြောက်ဦး အမှု (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ၁၉၇၄)
အိုင်အာရ်အေ (IRA) တိုက်ခိုက်မှုများကို မကျူးလွန်ခဲ့သော အမျိုးသားခြောက်ဦးကို တစ်သက်တစ်ကျွန်း ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ထွက်ဆိုချက်များကို လိမ်လည်ဖန်တီးခဲ့ပြီး မယုံကြည်ရသော မှုခင်းဆေးပညာ စစ်ဆေးမှုများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ အမှား: လျင်မြန်စွာ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ရန် လူထုဖိအားအောက်တွင် သက်သေအထောက်အထားများ ဖန်တီးခြင်း။
၉။ လင်ဒီ ချမ်ဘာလိန် အမှု (ဩစတြေးလျ၊ ၁၉၈၀)
မိခင်တစ်ဦးသည် သူမ၏ကလေးကို ဒင်ဂိုခွေးတစ်ကောင်က ခေါ်ဆောင်သွားသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကလေးကို သတ်ဖြတ်မှုဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ကားအတွင်းရှိ အသံကာပစ္စည်းကို သွေးဟု မှားယွင်းယူဆခဲ့သည်။ အမှား: အရည်အချင်းမပြည့်မီသော မှုခင်းဆေးပညာ ကျွမ်းကျင်သူများကို မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် မိဘများ၏ ရှင်းပြချက်ကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခြင်း။
၁၀။ "ယော့ခ်ရှိုင်းယား ရစ်ပါ" စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ)
ရဲတပ်ဖွဲ့သည် လှည့်စားသူတစ်ဦး (ရာဇဝတ်သားနှင့် မတူညီသော လေယူလေသိမ်းရှိသူ) ပေးပို့သော အသံတိပ်ခွေဖြင့် လှည့်စားခံခဲ့ရပြီး စစ်မှန်သော သံသယရှိသူ ပီတာ ဆတ်ကလစ်ဖ်ကို ၉ ကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သော်လည်း လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ အမှား: မှားယွင်းသော သဲလွန်စတစ်ခုအပေါ် စွဲလမ်းနေခြင်း (အတည်ပြုချက် ဘက်လိုက်မှု)။
၁၁။ ဝက်စ်မမ်ဖစ် သုံးဦး အမှု (အမေရိကန်၊ ၁၉၉၃)
ဆယ်ကျော်သက် သုံးဦးကို လူသတ်မှုဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ၎င်းတို့ ဟဲဗီးမက်တယ်လ် ဂီတနားထောင်ခြင်းနှင့် အနက်ရောင်ဝတ်ဆင်ခြင်းအပေါ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ အမှား: စစ်မှန်သော သက်သေအထောက်အထား မရှိဘဲ "စာတန်ထိတ်လန့်မှု" ၏ မှုခင်းစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု။
၁၂။ ယူဗယ်ဒီ တုံ့ပြန်မှု (အမေရိကန်၊ ၂၀၂၂)
တိုက်ခိုက်သူသည် ကျောင်းသားများနှင့်အတူ စာသင်ခန်းတစ်ခုတွင် ပိတ်မိနေချိန်တွင် ရာနှင့်ချီသော အရာရှိများသည် ကျောင်းခန်းမတွင် တစ်နာရီကျော်ကြာ စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့သည်။ အမှား: ကွပ်ကဲမှုကွင်းဆက်တွင် တုံ့ဆိုင်းမှုနှင့် ကလေးများ၏ အသက်ထက် အရာရှိများ၏ ဘေးကင်းရေးကို ဦးစားပေးခြင်း။
၁၃။ စတီဖင် လောရင့်စ် အမှု (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ၁၉၉၃)
လူမည်းလူငယ်တစ်ဦး အသတ်ခံရမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးသည် အရည်အချင်းမပြည့်မီမှုနှင့် ဘက်လိုက်မှုများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရာ ရဲတပ်ဖွဲ့ကို "အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လူမျိုးရေးခွဲခြားသူ" ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သော မက်ဖာဆန် အစီရင်ခံစာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အမှား: မုန်းတီးမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ရာဇဝတ်မှုများကို အလေးအနက်ထား ကိုင်တွယ်ရန် ပျက်ကွက်ခြင်း။
၁၄။ အို.ဂျေ. ဆင်မ်ဆန်နှင့် လက်အိတ် (အမေရိကန်၊ ၁၉၉၄)
စုံထောက် မာ့ခ် ဖာမန်သည် သက်သေခံပစ္စည်းများကို သံသယဖြစ်ဖွယ် ကိုင်တွယ်ခဲ့ပြီး လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုအတွက် ဖော်ထုတ်ခံခဲ့ရရာ ခုခံချေပသူများက စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတစ်ခုလုံးကို အယုံအကြည် ကင်းမဲ့စေရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ အမှား: သက်သေခံပစ္စည်းများ ထိန်းသိမ်းမှုကွင်းဆက်ကို ထိခိုက်စေခြင်းနှင့် စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများ၏ သမာဓိမရှိခြင်း။
၁၅။ ရိုသာဟမ် အရှုပ်တော်ပုံ (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ၁၉၉၇-၂၀၁၃)
ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ကလေး ၁,၄၀၀ အပေါ် စနစ်တကျ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွဲသုံးစားပြုမှုများဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများကို လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံရမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့်ဖြစ်ပြီး တရားခံများသည် ပါကစ္စတန်နွယ်ဖွား အများစုဖြစ်သည်။ အမှား: ထိခိုက်လွယ်သော သားကောင်များကို ကာကွယ်ခြင်းထက် နိုင်ငံရေးအရ မှန်ကန်မှုကို ဦးစားပေးခြင်း။
၁၆။ နော်ဝေ တိုက်ခိုက်မှုများ (၂၀၁၁)
အန်ဒါစ် ဘရီဗစ်ခ်သည် ယူတိုယာကျွန်းပေါ်တွင် တစ်နာရီကြာမျှ အနှောင့်အယှက်မရှိ သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ရဲတပ်ဖွဲ့တွင် ရဟတ်ယာဉ်မရှိခြင်းနှင့် လေထိုးလှေသည် ဝန်ပို၍ ပျက်စီးသွားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အမှား: အဓိက အကျပ်အတည်း အခြေအနေများအတွက် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ပြင်ဆင်မှု မရှိခြင်း။
၁၇။ ဂျွန်ဘီနက် ရမ်ဆေး အမှု (အမေရိကန်၊ ၁၉၉၆)
ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ဖခင်အား ရုပ်အလောင်းကို ရွှေ့ပြောင်းခွင့်ပြုခဲ့ပြီး သူငယ်ချင်းများအား အိမ်ထဲတွင် လှည့်ပတ်သွားလာခွင့်ပြုခဲ့ရာ မှုခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာကို ပြန်လည်ပြုပြင်၍မရအောင် ညစ်ညမ်းစေခဲ့သည်။ အမှုမှာ မဖြေရှင်းနိုင်ဘဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ အမှား: မှုခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာကို ပထမဆုံး မိနစ်ပိုင်းအတွင်း လုံခြုံအောင် မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း။
၁၈။ ဆိုးလ် ဟယ်လိုဝင်း လူအုပ်ပြုံတိုးမှု (တောင်ကိုရီးယား၊ ၂၀၂၂)
အန္တရာယ်နီးကပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း နာရီပေါင်းများစွာ ကြိုတင်သတိပေးသည့် အရေးပေါ်ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု ၁၁ ကြိမ် ရှိခဲ့သော်လည်း ရဲတပ်ဖွဲ့သည် လုံလောက်သော အင်အားကို မစေလွှတ်ခဲ့ပေ။ အမှား: အစောပိုင်း အန္တရာယ်လက္ခဏာများကို လျစ်လျူရှုခြင်းနှင့် လူအုပ်ကို ထိန်းချုပ်မှု မရှိခြင်း။
၁၉။ "လာ ကက်သီဒရယ်" ဖမ်းဆီးမှု (ကိုလံဘီယာ၊ ၁၉၉၁)
ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အစိုးရသည် ပါဘလို အက်စ်ကိုဘာအား အဖမ်းခံရန်နှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆောက်လုပ်ထားသော၊ ၎င်း၏လူများက စောင့်ကြပ်ထားသော ထောင်ထဲတွင် နေထိုင်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။ အမှား: နိုင်ငံတော်အာဏာ လက်နက်ချခြင်း၊ ရာဇဝတ်သားအား "ထိန်းသိမ်းခံဘဝ" မှ ၎င်း၏လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခွင့်ပြုခြင်း။
၂၀။ "ဂရင်းမ် စလီပါ" (အမေရိကန်၊ ၁၉၈၅-၂၀၀၇)
လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်တွင် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် အမှတ်စဉ်လူသတ်သမားတစ်ဦး လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့သည် အမှုများကို အလေးအနက် စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ သားကောင်များသည် ဆင်းရဲသော လူမည်းအမျိုးသမီးများ သို့မဟုတ် လိင်လုပ်သားများ ( "NHI - No Humans Involved" ဟု တံဆိပ်တပ်ခံရသူများ) ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အမှား: သားကောင်များကို လူသားအဖြစ် မသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများအပေါ် အခြေခံ၍ အရင်းအမြစ်များ ခွဲဝေချထားခြင်း။