Top 20 Awọn ipinnu pẹlu Oye Idajọ ninu Itan-aye: Awọn Òpó Ìdájọ́ Òde Òní
Òye ìdájọ́ dúró fún agbára àwọn adájọ́ àti àwọn aṣòfin láti wo kọjá lẹ́tà líle ti òfin láti rí ẹ̀mí ìdájọ́ òdodo. Ní àwọn àkókò pàtàkì, àwọn ipinnu ìdájọ́ onígboyà ti dáàbò bo ẹni kọ̀ọ̀kan lọ́wọ́ ìlòkulò agbára, ti ṣe onídùúró àwọn ẹ̀tọ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀, tí wọ́n sì ti dá àwọn àṣáájú sílẹ̀ tí ó mú ìran ènìyàn gbédèé. Níhìn-ín ni 20 irú àwọn àkókò bẹ́ẹ̀ níbi tí ọgbọ́n òfin ti gba ọlá-ìyì ènìyàn là.
1. Magna Carta (Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, 1215)
Ipinnu àwọn baroni láti fi ipá mú Ọba John tí kò ní Ilẹ̀ láti gbà pé „kò sí ènìyàn olómìnira tí a ó fi sẹ́wọ̀n láìsí ìdájọ́ òfin.” Òye: Ìfìdíkalẹ̀ ìlànà ìpilẹ̀ṣẹ̀ pé kò sí olú-ọba kankan tí ó ga ju òfin lọ (Ìlànà Òfin).
2. Marbury v. Madison (Amẹ́ríkà, 1803)
Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù Lọ ti Amẹ́ríkà pinnu pé ó ní agbára láti fagilé àwọn òfin tí ó tako Òfin Orílẹ̀-èdè. Òye: Ìṣẹ̀dá „ìṣàkóso ìbámu-òfin”, ètò pàtàkì tí ó dènà pé kí ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin má di aláìláàánú.
3. Àwọn Ìgbẹ́jọ́ Nürnberg (1945-1946)
Ipinnu àwọn alájọṣepọ̀ láti gbẹ́jọ́ àwọn adarí Nazi nínú ilé ẹjọ́ òfin, dípò pípa wọ́n lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Òye: Ìṣẹ̀dá èrò „àwọn ìwà-ọ̀daràn lòdì sí ẹ̀dá ènìyàn” àti ìfìdíkalẹ̀ ojúṣe kọ̀ọ̀kan lágbàáyé, tí ó fi hàn pé „àṣẹ gíga” kò lè dá àwọn ìwà ìkà láre.
4. Brown v. Board of Education (Amẹ́ríkà, 1954)
Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù Lọ pinnu pé ìyapa-ẹ̀yà nínú àwọn ilé-ìwé jẹ́ aláìdọ́gba àti aláìbámu-òfin. Òye: Ìdámọ̀ òtítọ́ náà pé ìyapa tipátipá máa ń mú ìmọ̀lára ìrẹ̀lẹ̀ wá tí kò lè ṣe àtúnṣe rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ohun èlò dọ́gba nìkan, tí ó sì wó ẹ̀kọ́ „yàtọ̀, ṣùgbọ́n dọ́gba” lulẹ̀.
5. Somerset v. Stewart (Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì Nlá, 1772)
Adájọ́ Lord Mansfield pinnu pé òfin Gẹ̀ẹ́sì kò fàyè gba ẹrú, ó sì dá ẹrú kan tí wọ́n mú wá láti àwọn amúnisìn sílẹ̀. Òye: Ìfìdíkalẹ̀ pé ẹrú jẹ́ ohun ìríra tó bẹ́ẹ̀ tí kò lè wà láìsí òfin pàtó kan, tí ó sì fi ìpilẹ̀ òfin lélẹ̀ fún ìparun ẹrú lágbàáyé.
6. Miranda v. Arizona (Amẹ́ríkà, 1966)
Ipinnu tí ó fi lélẹ̀ pé àwọn ọlọ́pàá gbọ́dọ̀ sọ fún àwọn afurasi nípa ẹ̀tọ́ wọn láti dákẹ́ àti láti ní agbẹjọ́rò. Òye: Dídáàbò bo ẹni kọ̀ọ̀kan lọ́wọ́ ìfìsùn ara ẹni tipátipá àti gbígbé ìwọ̀n agbára láàárín ọmọ ìlú àti ìjọba.
7. Habeas Corpus Act (Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, 1679)
Ìfìdíkalẹ̀ ẹ̀tọ́ ẹlẹ́wọ̀n láti mú un wá síwájú adájọ́ láti ṣàyẹ̀wò òfin ìfipamọ́ rẹ̀. Òye: Ìṣẹ̀dá ìdènà òfin tó lágbára jù lọ lòdì sí àwọn ìfipamọ́ láìnídìí àti àwọn ìpàdánù tipátipá.
8. Gideon v. Wainwright (Amẹ́ríkà, 1963)
Ilé Ẹjọ́ pinnu pé ìjọba gbọ́dọ̀ pèsè agbẹjọ́rò ọ̀fẹ́ fún ẹnikẹ́ni tí a fi sùn tí kò lè sanwó agbẹjọ́rò. Òye: Òye òtítọ́ náà pé ìgbẹ́jọ́ kò lè jẹ́ dọ́gba bí a bá fi tálákà sílẹ̀ láti gbèjà ara rẹ̀ lòdì sí àwọn agbẹjọ́rò ọ̀jọ̀gbọ́n.
9. Mabo v. Queensland II (Orílẹ̀-èdè Australia, 1992)
Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù Lọ fagilé ẹ̀kọ́ Terra Nullius (ilẹ̀ tí kò ní ẹni), tí ó sì dá àwọn ẹ̀tọ́ àwọn abínibí mọ̀ lórí àwọn ilẹ̀ ìran wọn. Òye: Ìtúnṣe àìdáàbòbò ìtàn ọ̀rúndún pípẹ́ nípasẹ̀ ìdámọ̀ àwọn ètò òfin abínibí ṣáájú ìgbà amúnisìn.
10. Loving v. Virginia (Amẹ́ríkà, 1967)
Ipinnu tí ó kéde pé àwọn òfin tí ó fòfin de ìgbéyàwó láàárín àwọn ẹ̀yà jẹ́ aláìbámu-òfin. Òye: Ìfìdíkalẹ̀ òtítọ́ náà pé òmìnira láti fẹ́ jẹ́ ẹ̀tọ́ aráàlú ìpilẹ̀ṣẹ̀, kọjá ìṣàkóso ẹ̀yà ti ìjọba.
11. Ẹjọ́ Zenger (New York, 1735)
Àwọn adájọ́ dá olóòtú John Peter Zenger lẹ́bi, wọ́n sì fi lélẹ̀ pé òtítọ́ jẹ́ ààbò tó wúlò lòdì sí ẹ̀sùn ìbàjẹ́ orúkọ ìjọba. Òye: Ìfìdíkalẹ̀ ìpilẹ̀ òfin fún òmìnira títẹ̀jáde àti ẹ̀tọ́ láti ṣofintótó agbára.
12. State v. Makwanyane (Gúúsù Áfíríkà, 1995)
Ilé Ẹjọ́ Òfin Orílẹ̀-èdè fagilé ìjìyà ikú, ó sì kà á sí pé kò bámu pẹ̀lú ẹ̀tọ́ sí ìyè àti ọlá-ìyì. Òye: Ipinnu láti fòpin sí ìwà ipá ìjọba nínú àwùjọ tí ó ti jìyà, yíyan àwọn ìlànà ìwà-ọmọlúwàbí dípò ẹ̀san.
13. Code Napoléon (Faranse, 1804)
Ìfìdíkalẹ̀ àwọn òfin sínú ètò kan ṣoṣo, tí ó rọrùn láti wọlé sí, tí ó sì dá lórí ètò, kì í ṣe lórí àwọn àǹfààní ìbí. Òye: Rírọ́pò ìdàrúdàpọ̀ òfin ìgbà àtijọ́ pẹ̀lú ètò tí ó ṣe kedere ti àwọn ẹ̀tọ́ aráàlú tí ó ti ní ipa lórí ìdajì ayé.
14. McCulloch v. Maryland (Amẹ́ríkà, 1819)
Ìfìdíkalẹ̀ ìlànà „àwọn agbára tí ó wà nínú” ti ìjọba àpapọ̀. Òye: Ìtumọ̀ Òfin Orílẹ̀-èdè gẹ́gẹ́ bí ìwé àkọsílẹ̀ alààyè, tí ó lè bá àwọn àìní orílẹ̀-èdè tí ó ń dàgbà mu, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ àwọn ìfòfin de líle.
15. Ìkéde Àgbáyé ti Àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọ Ènìyàn (1948)
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ ìwé àkọsílẹ̀ òṣèlú, ó ti jẹ́ ìpilẹ̀ òfin fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ òfin orílẹ̀-èdè àti àwọn àdéhùn àgbáyé. Òye: Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àgbáyé lórí òtítọ́ náà pé àwọn ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn jẹ́ àbínibí tí kò sì lè gbà kúrò, láìka àwọn ààlà sí.
16. Ẹjọ́ Belmarsh (Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì Nlá, 2004)
Ilé Àwọn Olóyè pinnu pé ìfipamọ́ àwọn afurasi onípalára láìsí ìgbẹ́jọ́ jẹ́ òfin lòdì. Òye: Ìfìdíkalẹ̀ pé kò sí ìgbà kankan, kódà ní àwọn ipò ìdáwọ́dúró orílẹ̀-èdè, tí ìjọba lè dá àwọn ẹ̀tọ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọmọ ènìyàn dúró.
17. Ìwé Àṣẹ Rotari (643)
Ìfìdíkalẹ̀ àwọn òfin Longobard tí ó rọ́pò „faida” (ẹ̀san ẹ̀jẹ̀) pẹ̀lú „wergild” (ìsanwó owó). Òye: Lílo òfin láti mú àlàáfíà wá sí àwùjọ àti láti fòpin sí àwọn ìwà ipá ẹ̀yà tí kò lópin.
18. Roper v. Simmons (Amẹ́ríkà, 2005)
Ilé Ẹjọ́ pinnu pé pípa àwọn ènìyàn tí ó ṣe ìwà-ọ̀daràn lábẹ́ ọjọ́ orí 18 jẹ́ ìjìyà „ìkà àti àjèjì”. Òye: Ìbámu òfin pẹ̀lú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ìdàgbàsókè ọpọlọ àti pẹ̀lú àwọn ìlànà àgbáyé ti ìwà-ọmọlúwàbí.
19. Tani v. Groenlanda (Orílẹ̀-èdè Denmark\/Ilé Ẹjọ́ Ìdájọ́ Tí Ó Wà Títí Ayé, 1933)
Ìgbéyanjú ìjà ilẹ̀ nípasẹ̀ ìdájọ́ àgbáyé tí ó dá lórí ìṣe agbára aládàáṣe. Òye: Ìfihàn òtítọ́ náà pé àwọn ìjà ilẹ̀ pàtàkì lè yanjú nínú ilé ẹjọ́, kì í ṣe lórí pápá ogun.
20. Obergefell v. Hodges (Amẹ́ríkà, 2015)
Ìdámọ̀ ẹ̀tọ́ àwọn tọkọtaya akọ-tabi-abo kan náà láti fẹ́, tí ó dá lórí àwọn àdéhùn „Ìlànà Tí Ó Tọ́” àti „Ìdáàbòbò Dọ́gba”. Òye: Ìdàgbàsókè ìtumọ̀ èrò „ìdọ́gba” láti fi àwọn ẹgbẹ́ tí òfin ti fi sílẹ̀ tẹ́lẹ̀ sílẹ̀.