Àwọn Àṣìṣe Dípílómáàtì àti Òṣèlú 20 Tó Ga Jù
Gbólóhùn kan ṣoṣo tí kò tọ́ tàbí àdéhùn tí a kò bá dára gbà lè fa ogun tàbí kó pa àwọn orílẹ̀-èdè run. Níhìn-ín ni àwọn àṣìṣe dípílómáàtì àti òṣèlú 20 tí ó yí ìtàn padà.
1. Àdéhùn Versailles (1919)
Àwọn ipò ìtìjú tí wọ́n fi lé Jámánì lórí lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kìíní ló fa ìbínú tí ó yọrí sí ìgbésókè Hitler àti Ogun Àgbáyé Kejì. Àṣìṣe náà: ìfẹ́ fún ẹ̀san borí ìdúróṣinṣin fún ìgbà pípẹ́.
2. Ìlànà "Ìtùnú" (Ìlàjà) - Munich 1938
Chamberlain fi agbègbè Sudeten fún Hitler pẹ̀lú ìrètí àlàáfíà ("Àlàáfíà fún àkókò wa"). Èyí kàn fún Hitler ní ìṣírí síwájú. Àṣìṣe náà: ìgbàgbọ́ pé o lè tẹ́ olùṣàkóso ìkà lọ́rùn nípasẹ̀ fífúnni ní ilẹ̀.
3. Tẹlifíráàmù Zimmermann (1917)
Jámánì dábàá ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Mẹ́síkò lòdì sí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn ará Bírítáìnì ló gbọ́ ìhìn náà. Àṣìṣe náà: ìgbésẹ̀ dípílómáàtì tí kò dára tí ó fi ipá mú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà wọ ogun lòdì sí Jámánì.
4. Àdéhùn Molotov-Ribbentrop (1939)
Stalin gbàgbọ́ pé àdéhùn àìkọlù pẹ̀lú Hitler yóò fún òun ní àkókò. Ní ti gidi, ó fún Jámánì láyè láti kọlù láìsí àníyàn nípa iwájú ìlà-oòrùn ní ìbẹ̀rẹ̀. Àṣìṣe náà: gbígbẹ́kẹ̀lé ọ̀rọ̀ ọ̀tá ìrònú.
5. Títà Alaska (1867)
Rọ́ṣíà ta Alaska fún Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fún 7.2 mílíọ̀nù dọ́là, ní gbígbàgbọ́ pé ilẹ̀ tí kò wúlò ni. Lẹ́yìn náà, wọ́n rí wúrà àti epo rọ̀bì. Àṣìṣe náà: kíkéré sí agbára ìlànà àti àwọn ohun àmúṣe ilẹ̀ kan.
6. Ìpinnu Brexit (2016)
Láìka ipò òṣèlú sí, bí wọ́n ṣe ṣakoso ìdìbò ìbáṣepọ̀ àti àìsí ètò jáde tí ó hàn kedere ló yọrí sí ọdún àìdáwàá òṣèlú àti ètò ọrọ̀ ajé. Àṣìṣe náà: pípè fún ìdìbò ìbáṣepọ̀ ńlá fún àwọn èrè òṣèlú ti inú, láìsí rí àbájáde tẹ́lẹ̀.
7. Mary, Ayaba Skọ́tíà àti àwọn ìdìtẹ̀ lòdì sí Elizabeth Kìíní
Mary kọ àwọn lẹ́tà tí a fi kódì sí tí ó ṣe atilẹ́yìn fún pípa Elizabeth, èyí tí wọ́n gbọ́. Àṣìṣe náà: ìdìtẹ̀ lòdì sí ọba alágbára kan pẹ̀lú ààbò iṣẹ́ tí kò lágbára.
8. Kíkọ̀ Japan láti jọ̀wọ́ ara rẹ̀ (Potsdam, 1945)
Ìtumọ̀ tí kò ṣe kedere ti ìdáhùn Japanese ("mokusatsu" - láti fojú pa tì/láti fi ìdákẹ́jẹ́ẹ́ bá lò) ni Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà túmọ̀ sí bí ìkọ̀sílẹ̀ ìkìlọ̀ ìkẹyìn. Àṣìṣe náà: àìdúróṣinṣin èdè nínú dípílómáàtì ìṣòro, tí ó ṣe ìrànlọ́wọ́ sí ìpinnu àwọn bọ́ǹbù átọ́míìkì.
9. Ìṣòro Àwọn Rọ́kẹ́tì Cuba (Khrushchev, 1962)
USSR kéré sí ìhùwàsí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà sí gbígbé àwọn rọ́kẹ́tì sí Cuba. Àṣìṣe náà: dídánilójú agbára ńlá kan nínú agbègbè ipa tirẹ̀, tí ó mú ayé wá sí etí ogun átọ́míìkì.
10. Ìpànìyàn Archduke Franz Ferdinand (1914)
Awakọ archduke náà ṣìnà, ó dá ọkọ̀ dúró ní gangan níwájú apànìyàn Gavrilo Princip. Àṣìṣe náà: ààbò tí kò lágbára àti àwọn àṣìṣe ìṣètò tí ó fa Ogun Àgbáyé Kìíní.
11. Ìkópa Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní Vietnam
Ìrònú "dómínò" fa Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà sínú ogun àwọn ọlọ̀tẹ̀ tí kò ṣeé ṣe láti borí nípa àṣà. Àṣìṣe náà: àìlóye ìwúrí orílẹ̀-èdè ti ọ̀tá àti ṣíṣe atilẹ́yìn fún ìjọba tí kò gbajúmọ̀.
12. "Ẹ ka ètè mi: Kò sí owó-orí tuntun" (George H.W. Bush)
Ìlérí tí a tún tàpá sí lẹ́yìn náà ló fa ìpàdánù ìdìbò. Àṣìṣe náà: ṣíṣe àwọn ìlérí tí kò ṣeé yí padà nínú ipò ọrọ̀ ajé tí kò dájú.
13. Pípín India àti Pakistan (1947)
A ya àwọn ààlà náà ní kánkán láti ọwọ́ agbẹjọ́rò Bírítáìnì kan (Cyril Radcliffe) tí kò tíì bẹ agbègbè náà wò rí. Àṣìṣe náà: yíyà àwọn ààlà láìka àwọn òtítọ́ ẹ̀yà àti ẹ̀sìn sí.
14. Àìṣeṣege Ẹgbẹ́ Àwọn Orílẹ̀-èdè
Àìsí agbára ìfipá múni àti àìsí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà mú kí àjọ náà jẹ́ aláìlágbára níwájú àwọn ìkọlù àwọn ọdún 1930. Àṣìṣe náà: dídá ilé-iṣẹ́ ìrònú kan sílẹ̀ láìsí àwọn ọ̀nà agbára gidi.
15. Ọ̀rọ̀ "Àṣà Ìwà Burúkú" (George W. Bush, 2002)
Gbígbé Iran pẹ̀lú Iraq àti North Korea wọlé yọrí sí gbígbé ipò àwọn olùtọ́jú Iran lárugẹ àti sí títẹ̀síwájú ètò átọ́míìkì. Àṣìṣe náà: ọ̀rọ̀ ìkọlù tí ó ya àwọn alábàákẹ́gbẹ́ ìjíròrò tí ó ṣeé ṣe sọ́tọ̀.
16. Faranse kọ Ho Chi Minh (1919 àti 1946)
Ho Chi Minh kọ́kọ́ béèrè fún ìtìlẹ́yìn ìwọ̀-oòrùn fún òmìnira, ṣùgbọ́n wọ́n fojú pa á tì, tí ó sì tì í lọ sí ìjọba Kómúníìsì. Àṣìṣe náà: fífoyẹ́rí àwọn ìfẹ́-ọkàn lòdì sí ìjọba amúnisìn, tí ó yí onígbèjà orílẹ̀-èdè padà sí ọ̀tá Kómúníìsì.
17. Ìṣẹ̀lẹ̀ Watergate (Nixon)
Gbígbé ìfọ́lé náà pamọ́ burú ju ìwà náà fúnra rẹ̀ lọ. Àṣìṣe náà: ìdààmú òṣèlú àti ìgbàgbọ́ pé ààrẹ ga ju òfin lọ.
18. Hillary Clinton àti sẹ́fà ìmeèlì aládàáni
Ìpinnu ìrọ̀rùn di kókó ọ̀rọ̀ pàtàkì tí ó nípa lórí ìpolongo ìdìbò ààrẹ ti ọdún 2016. Àṣìṣe náà: fífoyẹ́rí àwọn ìlànà ààbò àti kíkéré sí ipa òṣèlú.
19. Kíkọ̀ Ọba Louis Kẹrìndínlógún láti túnṣe (1789)
Ìfẹ̀sìntì láti gba ìjọba ọba tí ó ní òfin mú yọrí sí gbígbé Ìyípadà Faranse lárugẹ àti sí pípa rẹ̀. Àṣìṣe náà: àìsí ìyípadà níwájú àwọn ìyípadà àwùjọ tí kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀.
20. Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò Ọmọ Aládé Andrew (2019)
Ìgbìyànjú àjálù láti fọ orúkọ rẹ̀ mọ́ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ Epstein. Àṣìṣe náà: ìgbéraga àti àìsí ìfẹ́-ọkàn, tí ó yọrí sí yíyọ rẹ̀ kúrò nínú ìgbésí ayé gbogbo ènìyàn.