Àwọn Àṣìṣe 20 Tí Ó Ga Jù Nínú Ìṣègùn Ní Ìtàn Ayé: Àwọn Ìtọ́jú Àjèjì àti Àwọn Àṣìṣe Tí Ó Lè Pani
Ìtàn ìṣègùn jẹ́ àpapọ̀ ọgbọ́n àti àwọn àṣìṣe búburú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlànà tí ó dàbí ẹni pé kò ṣeé ronú nípa rẹ̀ lónìí ni a kà sí àwọn ìlànà tí ó dára jù lọ ní àkókò wọn. Níhìn-ín ni àyẹ̀wò àwọn àṣìṣe ìdájọ́ àti àwọn ìṣe ìṣègùn 20 tí ó tóbi jù lọ nínú ìtàn.
1. Ìṣẹ́gun Ọpọlọ Iwájú (Lobotomy) (Àwọn Ọdún '40-'50)
Tí Walter Freeman gbéga gẹ́gẹ́ bí ojútùú fún àwọn àìsàn ọpọlọ, ìṣẹ́gun ọpọlọ iwájú (lobotomy) nípa gbígbẹ́ àwọn ìsopọ̀ nínú ìhùwàsí iwájú ọpọlọ, nígbà púpọ̀ pẹ̀lú lílo ohun èlò tí ó dàbí àáké yinyin tí a fi sínú ojú. Àṣìṣe náà: ìparun tí kò lè yí padà ti ìwà ẹni tí a ń tọ́jú lábẹ́ àléébù "ìfọkànbalẹ̀" rẹ̀.
2. Ìjìyà Thalidomide (Àwọn Ọdún '50-'60)
Tí a fún àwọn obìnrin tó lóyún gẹ́gẹ́ bí oògùn fún òkùnkùn òwúrọ̀, thalidomide yọrí sí bíbí ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ọmọ pẹ̀lú àwọn àléébù tó le koko ní àwọn ẹ̀yà ara. Àṣìṣe náà: àìdánwò oògùn tó péye lórí àwọn obìnrin tó lóyún kí wọ́n tó tà á.
3. Ìfàjẹ̀sílẹ̀ (Bloodletting)
Fún nǹkan bí 2,000 ọdún, àwọn dókítà gbà gbọ́ pé yíyọ ẹ̀jẹ̀ kúrò ń mú "àwọn omi ara" dọ́gba. Ìṣe yìí mú ikú àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ènìyàn yára, títí kan George Washington. Àṣìṣe náà: àìlóye ipa ẹ̀jẹ̀ nínú gbígbé oxygen àti àjẹsára.
4. Mercury gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú gbogbo ayé
Tí a lò lọ́pọ̀lọpọ̀ fún títọ́jú àrùn àtọ̀sí àti àwọn àìsàn mìíràn, mercury jẹ́ májèlé tó léwu gan-an fún iṣan ara. Àwọn aláìsàn sábà máa ń kú nítorí májèlé irin tó wúwo kí àrùn náà tó pa wọ́n. Àṣìṣe náà: dídà májèlé pọ̀ mọ́ ìwúlò ìtọ́jú.
5. Àìka Ìwẹ̀mọ́ Ọwọ́ Sí (Ignaz Semmelweis)
Títí di àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún, àwọn dókítà máa ń lọ tààrà láti ibi ìyàwòòkú sí ìrànlọ́wọ́ ìbímọ láìwẹ ọwọ́. Nígbà tí Semmelweis dábàá ìwẹ̀mọ́, wọ́n fi í ṣe yẹ̀yẹ́. Àṣìṣe náà: kíkọ ẹ̀rí ìṣe sílẹ̀ fún àṣà, tí ó yọrí sí ikú ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn obìnrin nítorí ibà ìbímọ.
6. Radithor: Omi pẹ̀lú Radium (Àwọn Ọdún '20)
Kí wọ́n tó lóye ewu ìtànṣán, radium ni wọ́n ń tà gẹ́gẹ́ bí ohun mímu tó ń fúnni lókun. Ìṣẹ̀lẹ̀ Eben Byers tó gbajúmọ̀, ẹni tí àgbọ̀n rẹ̀ já lulẹ̀ lẹ́yìn tó mu ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìgò, ló dá ìwà òmùgọ̀ náà dúró. Àṣìṣe náà: gbígbé àwọn ohun èlò tó ń tan ìtànṣán ga gẹ́gẹ́ bí àfikún ìlera.
7. Heroin gẹ́gẹ́ bí oògùn ikọ́ fún àwọn ọmọdé (1898)
Ilé-iṣẹ́ Bayer ta heroin gẹ́gẹ́ bí ohun tó rọ́pò morphine tí kò ní fa ìlòkulò, tí a sì tún dámọ̀ràn fún àwọn ọmọdé. Àṣìṣe náà: àìka agbára ìlòkulò àwọn opioids tí a fi ọwọ́ ṣe sí lọ́pọ̀lọpọ̀.
8. Cocaine nínú ìṣègùn eyín àti ìṣègùn ojú
Tí a kọ́kọ́ lò gẹ́gẹ́ bí oògùn ìtura agbègbè kan, cocaine dá àjàkálẹ̀ àrùn ìlòkulò sílẹ̀ láàárín àwọn aláìsàn àti àwọn dókítà pàápàá (bí Sigmund Freud). Àṣìṣe náà: àìka àwọn ipa búburú gbogbo ara ti àwọn ohun ìwúrí tó lágbára sí.
9. Ẹ̀kọ́ Miasma
Kí wọ́n tó gba ẹ̀kọ́ kòkòrò àrùn, wọ́n gbà gbọ́ pé àwọn àrùn bí àrùn ìgbẹ́-ọ̀yìn-ọ̀yìn (cholera) jẹ́ nítorí "afẹ́fẹ́ búburú" (miasma). Èyí dá ìgbékalẹ̀ àwọn ètò ìdọ̀tí tó wúlò dúró fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Àṣìṣe náà: fífi àwọn ohun tó jẹ mọ́ ìmọ̀lára, kì í ṣe àwọn kòkòrò àrùn, ṣe ìdí àwọn àrùn.
10. Ìdámọ̀ràn Siga Láti Ọwọ́ Àwọn Dókítà (Àwọn Ọdún '30-'50)
Nínú àwọn ìpolówó ọjà ní àárín ọ̀rúndún ogún, àwọn dókítà máa ń fara hàn láti dámọ̀ràn àwọn oríṣi siga kan fún "ìbínú ọ̀fun". Àṣìṣe náà: fífi èrè ilé-iṣẹ́ síwájú ìlera gbogbo ènìyàn tó hàn gbangba.
11. Ìfọ́rí (Láti Ìgbà Àtijọ́ Títí di Àárín Ọ̀rúndún)
Ìṣe gbígbẹ́ ihò sí agbárí láti "tu àwọn ẹ̀mí búburú sílẹ̀" tàbí láti tọ́jú àrùn warapa. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kan là, àwọn àkóràn sábà máa ń pani lára ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà. Àṣìṣe náà: ìgbàgbọ́ nínú àlàyé àjèjì fún àwọn àìsàn iṣan ara.
12. Oúnjẹ Pẹ̀lú Àkùkọ (Ìbẹ̀rẹ̀ Ọ̀rúndún Ogún)
Àwọn oògùn tí ó ní ẹyin àkùkọ nínú láti ran ìwọ̀n ara lọ́wọ́. Kòkòrò náà máa ń jẹ oúnjẹ agbalejo, ṣùgbọ́n ó máa ń fa àìjẹunrere àti àwọn àrùn tó le koko. Àṣìṣe náà: fífi ìlera rúbọ fún àwọn ìlànà ẹwà tó léwu.
13. Ìtọ́jú Pẹ̀lú Ìjìyà Insulin (Àwọn Ọdún '30)
Mímú ìdákú wá nípasẹ̀ àwọn ìwọ̀n insulin tó pọ̀ jù láti tọ́jú àrùn ọpọlọ (schizophrenia). Ìwọ̀n ikú ga, àwọn ipa ìtọ́jú sì kéré jù. Àṣìṣe náà: lílo àwọn ìlànà tó léwu gan-an láìsí ẹ̀rí ìṣègùn tó fìdí múlẹ̀.
14. Oògùn Ìtura fún Àwọn Ọmọdé Pẹ̀lú Morphine
Ọjà "Mrs. Winslow's Soothing Syrup" ní morphine àti ọtí nínú, a sì máa ń fún àwọn ọmọ ọwọ́ tó ń sọkún. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọdé ló kú lójú oorun. Àṣìṣe náà: àìsí ìlànà fún àwọn èròjà tó léwu nínú àwọn ọjà fún àwọn ọmọdé.
15. Ìyọkúrò Ilé-Ọmọ fún "Ìwà Ìbínú"
Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún, àwọn obìnrin tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé wọ́n ní "ìwà ìbínú" (àrùn àdágbálá) ni a máa ń yọ ilé-ọmọ wọn kúrò. Àṣìṣe náà: ṣíṣe àìsàn sí àwọn ẹ̀yà ara àti ìmọ̀lára obìnrin.
16. Òróró Ejò àti Àwọn Oògùn Tí A Fọwọ́ Sí
Ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, àwọn aláfọ̀ṣẹ máa ń ta "àwọn oògùn ìyanu" tí ó sábà máa ń ní ọtí, cocaine tàbí opiate nínú, ṣùgbọ́n wọ́n sọ pé ó lè wo ohunkóhun sàn, láti àrùn jẹjẹrẹ dé orí pípá. Àṣìṣe náà: ìgbàgbọ́ gbogbo ènìyàn àti àìsí àṣẹ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì.
17. DDT fún Ìwẹ̀nùmọ́ Ènìyàn
Lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kejì, a máa ń fún DDT tààrà sí ara ènìyàn láti dojú kọ eégbọn àti àrùn ibà (typhus), láìka májèlé rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́ sí. Àṣìṣe náà: lílo àwọn èròjà kẹ́míkà ilé-iṣẹ́ lórí ènìyàn láìsí ìwádìí ipa.
18. Àjẹsára Cutter (Àrùn Rọpárọsẹ̀, 1955)
Ìṣùpọ̀ àjẹsára kan tí ó ní àléébù ní kòkòrò àrùn alààyè nínú, tí ó sì mú ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn ọmọdé rọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àjẹsára náà fúnra rẹ̀ gba àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ẹ̀mí là, ìṣẹ̀lẹ̀ yìí dá àìgbẹ́kẹ̀lé sílẹ̀. Àṣìṣe náà: àìṣe àkóso didara nínú ìṣelọ́pọ̀ oògùn.
19. "Ìwòsàn" Ìbálòpọ̀ Takọtabo
Ṣíṣe ìbálòpọ̀ takọtabo ní àrùn ọpọlọ títí di àwọn ọdún '70 yọrí sí àwọn ìtọ́jú ìyípadà burúkú, ìfọ́kọ̀fọ́kọ̀ kẹ́míkà àti ìjìyà iná mànàmáná. Àṣìṣe náà: ipa àwọn ìgbèéraga àwùjọ lórí ìṣàyẹ̀wò àrùn ọpọlọ.
20. Àwọn Opioids Tí A Fún Lọ́pọ̀lọpọ̀ (Ìṣòro Opioids, Lónìí)
Àwọn ilé-iṣẹ́ oògùn fún àwọn dókítà ní ìdánilójú pé àwọn oògùn ìtura tuntun kò ní fa ìlòkulò. Àbájáde rẹ̀ ni àjàkálẹ̀ àrùn ìlòkulò oògùn ní USA. Àṣìṣe náà: fífi èrè síwájú ìwà rere àti ààbò àwọn aláìsàn.