Top 20 gabime në mjekësi nga historia e botës: Trajtime të çuditshme dhe gabime fatale
Historia e mjekësisë është një përzierje gjenialiteti dhe gabimesh katastrofike. Shumë procedura që sot duken të paimagjinueshme, në kohën e tyre, konsideroheshin standarde të arta. Ja një analizë e 20 gabimeve më të mëdha të gjykimit dhe praktikave mjekësore në histori.
1. Lobotomia Frontale (Vitet '40-'50)
E promovuar nga Walter Freeman si zgjidhje për sëmundjet mendore, lobotomia përfshinte prerjen e lidhjeve në lobin frontal, shpesh duke përdorur një instrument të ngjashëm me një kazmë të futur përmes orbitës. Gabimi: shkatërrimi i pakthyeshëm i personalitetit të pacientit nën pretekstin e "qetësimit" të tij.
2. Tragjedia e Talidomidës (Vitet '50-'60)
E përshkruar grave shtatzëna si ilaç kundër të përzierave të mëngjesit, talidomida çoi në lindjen e mijëra fëmijëve me keqformime të rënda të gjymtyrëve. Gabimi: testimi i pamjaftueshëm i ilaçeve te subjektet shtatzëna para tregtimit.
3. Lëshimi i gjakut (Bloodletting)
Për gati 2.000 vjet, mjekët besonin se eliminimi i gjakut balanconte "humoret" e trupit. Kjo praktikë përshpejtoi vdekjen e miliona njerëzve, përfshirë George Washingtonin. Gabimi: moskuptimi i rolit të gjakut në transportin e oksigjenit dhe imunitet.
4. Merkuri si trajtim universal
Përdorur intensivisht për trajtimin e sifilizit dhe sëmundjeve të tjera, merkuri është një neurotoksinë jashtëzakonisht e rrezikshme. Pacientët shpesh vdisnin nga helmimi me metale të rënda para se sëmundja t'i vriste. Gabimi: ngatërrimi i toksicitetit me efikasitetin terapeutik.
5. Injorimi i higjienës së duarve (Ignaz Semmelweis)
Deri në mes të shekullit të XIX-të, mjekët kalonin direkt nga autopsitë në asistimin e lindjeve pa larë duart. Kur Semmelweis propozoi higjienën, ai u tall. Gabimi: refuzimi i provave empirike në favor të traditës, duke çuar në vdekjen e mijëra grave nga ethet puerperale.
6. Radithor: Uji me Radium (Vitet '20)
Para se të kuptoheshin rreziqet e rrezatimit, radiumi shitej si tonik energjizues. Rasti i famshëm i Eben Byers, të cilit i ra nofulla pasi piu qindra shishe, ndaloi çmendurinë. Gabimi: promovimi i substancave radioaktive si suplemente shëndetësore.
7. Heroina si shurup kolle për fëmijë (1898)
Kompania Bayer tregtoi heroinën si një zëvendësues jo-varësues për morfinën, e rekomanduar edhe për fëmijë. Gabimi: nënvlerësimi masiv i potencialit varësues të opioideve sintetike.
8. Kokaina në stomatologji dhe oftalmologji
Përdorur fillimisht si anestetik lokal, kokaina krijoi një epidemi varësie mes pacientëve dhe madje edhe mjekëve (si Sigmund Freud). Gabimi: injorimi i efekteve anësore sistemike të stimuluesve të fuqishëm.
9. Teoria e Miasmës
Deri në pranimin e teorisë së mikrobeve, besohej se sëmundjet si kolera shkaktoheshin nga "ajri i keq" (miasma). Kjo vonoi me dekada zbatimin e sistemeve efikase të kanalizimit. Gabimi: atribuimi i shkaqeve të sëmundjeve faktorëve shqisorë, jo mikrobiologjikë.
10. Rekomandimi i cigareve nga mjekët (Vitet '30-'50)
Në fushatat publicitare të mesit të shekullit XX, mjekët shfaqeshin duke rekomanduar marka të caktuara cigaresh për "irritimin e fytit". Gabimi: prioritizimi i fitimit korporativ përballë shëndetit publik të dukshëm.
11. Trepanimi (Nga Parahistoria deri në Mesjetë)
Praktika e shpimit të kafkës për të "liruar shpirtrat e këqij" ose për të trajtuar epilepsinë. Edhe pse disa mbijetonin, infeksionet ishin fatale në shumicën e rasteve. Gabimi: shpjegimi mbinatyror i sëmundjeve neurologjike.
12. Dieta me tenie (Fillimi i shekullit XX)
Pilula që përmbanin vezë tenie për të ndihmuar në humbjen e peshës. Paraziti konsumonte ushqimin e nikoqirit, por shkaktonte kequshqyerje dhe sëmundje të rënda. Gabimi: sakrifikimi i shëndetit për standarde estetike të rrezikshme.
13. Terapia me shok insuline (Vitet '30)
Induktimi i komës përmes mbidozave të insulinës për të trajtuar skizofreninë. Shkalla e vdekshmërisë ishte e lartë, dhe efektet terapeutike minimale. Gabimi: përdorimi i procedurave jashtëzakonisht të rrezikshme pa prova klinike të forta.
14. Shurupi qetësues për fëmijë me morfinë
Produkti "Mrs. Winslow's Soothing Syrup" përmbante morfinë dhe alkool dhe u jepej foshnjave që qanin. Shumë fëmijë vdiqën në gjumë. Gabimi: mungesa e rregullimit të përbërësve të rrezikshëm në produktet pediatrike.
15. Histerektomia për "histeri"
Për shekuj me radhë, gratë e diagnostikuara me "histeri" (një sëmundje fiktive) i nënshtroheshin heqjes së mitrës. Gabimi: patologjizimi i anatomisë dhe emocioneve femërore.
16. Vaji i gjarprit dhe ilaçet e patentuara
Në shekullin XIX, sharlatanët shisnin "ilaçe mrekullish" që shpesh përmbanin alkool, kokainë ose opium, por pretendonin se shëronin çdo gjë, nga kanceri te tullacëria. Gabimi: besueshmëria publike dhe mungesa e autoritetit shkencor.
17. DDT-ja për deparazitim njerëzor
Pas Luftës së Dytë Botërore, DDT-ja spërkatej direkt mbi njerëz për të luftuar morrat dhe tifon, duke injoruar toksicitetin e saj afatgjatë. Gabimi: përdorimi i substancave kimike industriale te njerëzit pa studime ndikimi.
18. Vaksina Cutter (Poliomielit, 1955)
Një seri vaksinash me defekt përmbante virus të gjallë, duke paralizuar qindra fëmijë. Edhe pse vaksina në vetvete shpëtoi miliona jetë, ky incident krijoi mosbesim. Gabimi: dështimi në kontrollin e cilësisë së prodhimit farmaceutik.
19. "Shërimi" i homoseksualitetit
Klasifikimi i homoseksualitetit si sëmundje mendore deri në vitet '70 çoi në terapi konvertimi barbare, kastracion kimike dhe shokë elektrikë. Gabimi: ndikimi i paragjykimeve sociale mbi diagnozën psikiatrike.
20. Opioidet e përshkruara në tepricë (Kriza e Opioideve, Aktualisht)
Kompanitë farmaceutike siguruan mjekët se analgjezikët e rinj nuk shkaktonin varësi. Rezultati është një epidemi mbidozash në SHBA. Gabimi: fitimi i vendosur mbi etikën dhe sigurinë e pacientëve.