Historia Berregin Zuen Kontzientzia: 100 Pertsonaia Garrantzitsuenak eta Beren Ausardia Moraleko Ekintzak
Artikulu hau giza espirituaren kronika bat da. Beheko pertsonaiak ez dira aukeratu beren botere politikoagatik edo asmakizunengatik soilik, baizik eta barneko iparrorratz moral baten arabera jokatzeko aukeratu zuten uneagatik, zibilizazioaren ibilbidea atzeraezin aldatuz.
1. Mahatma Gandhi (1869–1948) – Indarkeria Ezaren Arkitektoa
Gandhik askatasunaren aldeko borroka gatazka armatu batetik kontzientziaren borroka batera eraldatu zuen. Satyagraha (egiaren indarra) kontzeptuaren bidez, inperio bat erresistentzia zibil baketsuaren bidez garaitu daitekeela erakutsi zuen. 1930eko Gatzaren Martxa izan zen bere ekintza bikaina: 380 km egin zituen oinez britainiar monopolioari aurre egiteko, ehunka milioi indiar mobilizatuz eta mundua kolonialismoaren bidegabekeria ikustera behartuz.
2. Martin Luther King Jr. (1929–1968) – Berdintasunaren Ahotsa
King AEBetako eskubide zibilen mugimenduaren bihotza izan zen. Bere lorpen gorena ez zen soilik "Amets bat dut" hitzaldia izan, baizik eta zapaldutako populazio bat gorrotorik gabe borrokatzera konbentzitzeko gaitasuna. Montgomeryko Autobusen Boikota gidatu zuen 381 egunez, egunero bere bizitza arriskuan jarriz, eta Eskubide Zibilen Legea onartzea lortu zuen, Amerikako legezko segregazioari amaiera emanez.
3. Nelson Mandela (1918–2013) – Adiskidetzearen Sinboloa
Apartheidaren erregimen basatiaren pean 27 urteko kartzela-zigorra bete ondoren, Mandela ez zen mendekuzko gogoarekin atera, baizik eta barkamen-mezu batekin. Ulertu zuen gerra zibil batek Hegoafrika suntsituko zuela, eta, beraz, trantsizio baketsu bat negoziatu zuen. Presidente gisa, Egia eta Adiskidetze Batzordea sortu zuen, iraganarekin zintzotasunez aurrez aurre jarriz trauma nazionalak sendatzeko mundu mailako eredu bat.
4. Oskar Schindler (1908–1974) – Bizitzaren Zerbitzura Jarritako Irabazia
Alderdi naziko kide eta gerra-oportunista izanik, Schindlerrek eraldaketa moral erradikal bat jasan zuen Krakoviako ghettoaren basakeria ikusi zuenean. Bere bizitza arriskuan jarri zuen eta bere ondasun guztiak gastatu zituen SSko funtzionarioak erosteko, 1.200 judu baino gehiago heriotzaren zerrendetatik ateratzea lortuz bere fabrikan enplegatzeko, horrela gas-ganberetatik salbatuz.
5. Irena Sendler (1910–2008) – Varsoviako Ghettoaren Aingerua
Poloniako gizarte-langilea, Sendlerrek Holokaustoan haurrak salbatzeko operazio handienetako bat orkestratu zuen. Ezkutuan atera zituen 2.500 haur judu ghettotik, tresna-kutxetan, anbulantzietan edo tunelen bidez. Beren benetako izenak beirazko potoetan lurperatu zituen, gerra ostean identitatea itzuli ahal izateko, Gestaporen tortura basatiak bizirik iraunez sarea traizionatu gabe.
6. Teresa Ama (1910–1997) – Desiragaitzen Apostolua
Kalkutako auzo txiroenetan bizitzeko monasterioko erosotasuna utzi zuen. "Karitateko Misiolariak" sortu zituen, gizarteak abandonatutakoengan zentratuz: hiltzen ari zirenak, legenardunak eta abandonatutako haurrak. "Duintasunez hiltzen direnen Etxea" sortu zuen, inor ez zuten pertsonei kontsolamendu espirituala eta fisikoa eskainiz, kristau errukiaren mundu mailako pertzepzioa aldatuz.
7. Abraham Lincoln (1809–1865) – Askatzailea
Lincolnek AEBak krisi moral eta konstituzional handienetik gidatu zituen: Gerra Zibila. Bere lorpen historikoa 1863ko Emantzipazio Proklama da, 3,5 milioi esklaboren egoera juridikoa aldatu zuena. Bi aldeetatik kritikatu bazuten ere, esklabotzaren behin betiko abolizioaren bide moralari eutsi zion, 13. Zuzenketaren bidez zigilatua, ikuspegi horrengatik bere bizitza ordainduz.
8. Florence Nightingale (1820–1910) – Medikuntza Modernoaren Sortzailea
Krimeako Gerran, emakumearen rolari buruzko garaiko aurreiritziei aurre egin zien eta kanpainako ospitaleak berrantolatu zituen. Higiene-estandar zorrotzak sartuz eta datu estatistikoak bilduz, heriotza-tasa %42tik %2ra murriztu zuen. Munduko lehen erizaintza eskola laikoa sortu zuen, gaixoen zaintza zientzian oinarritutako lanbide errespetagarri bihurtuz.
9. Albert Schweitzer (1875–1965) – Bizitzarekiko Errespetuaren Etika
Teologo, musikari jenial eta filosofoa, Schweitzerrek bere Europako karrera utzi zuen Afrikan mediku izateko. Gabonen, ospitale bat eraiki zuen bertako biztanleentzat, bere organo kontzertuekin finantzatuz. Bere filosofia, "Bizitzarekiko Errespetua", bizitza suntsitzen edo oztopatzen duen guztia gaizkia dela defendatzen zuen, geroko mugimendu ekologista eta humanitarioetan eragin handia izan zuen ikuspegi bat.
10. Rosa Parks (1913–2005) – Isiltasuneko Erronka
1955ean, Montgomeryn, Alabaman, Rosa Parksek uko egin zion autobus batean gizon zuri bati lekua uzteari, segregazio-legeak urratuz. Bere keinua ez zen istripu bat izan, baizik eta erresistentzia ekintza kontziente bat. Haren atxiloketak 381 eguneko Boikota eragin zuen, Estatu Batuetako arraza-segregazioa desegiteko oinarri legalak ezarri zituena, gizabanako bakar baten boterea sistema zapaltzaile bat blokeatzeko erakutsiz.
11. Malala Yousafzai (j. 1997) – Hezkuntzaren Aldeko Borroka
15 urte zituela, talibanek buruan tiro egin zioten Pakistanen nesken hezkuntzarako eskubidearen alde borrokatzeagatik. Bizirik atera zen eta Bakearen Nobel Sariaren saridun gazteena bihurtu zen. Bere lorpena hezkuntzaren aldeko borrokaren globalizazioa da, haur baten ahotsa diktadura erlijioso baten armak baino indartsuagoa izan daitekeela erakutsiz.
12. Sophie Scholl (1921–1943) – Nazismoaren Aurkako Kontzientzia
Municheko Unibertsitateko ikaslea, "Arrosa Zuria" taldearen muina izan zen. Beldurrak menderatutako Alemania batean, Hitlerren erregimenaren krimenak salatzen zituzten manifestuak inprimatu eta banatu zituen. Giltzaz exekutatu zuten 21 urterekin, bere sinesmenengatik barkamena eskatzeari uko eginez, totalitarismoaren aurrean barneko erresistentzia moralaren sinbolo bihurtuz.
13. Andrei Sakharov (1921–1989) – H-Bonbatik Giza Eskubideetara
SESBerako hidrogeno bonba sortu zuen fisikariak kontzientzia-esnatze bat jasan zuen, arma nuklearren arrisku apokaliptikoa ulertuz. Sobietar disidente nabarmenena bihurtu zen, desarmearen eta askatasun intelektualaren alde borrokatuz. Erbesteratua eta jazarria, sobietar erregimena behartu zuen nazioarteko segurtasuna giza eskubideen errespetuaren menpe dagoela onartzera.
14. Henry Dunant (1828–1910) – Gurutze Gorriaren Aita
Solferinoko guduan zauritutako soldaduen sufrimendu izugarria ikusi ondoren, Dunantek "Solferinoko oroitzapen bat" idatzi zuen, borondatezko laguntza-elkarteak sortzea eta zaurituak babesteko nazioarteko tratatu bat proposatuz. Emaitza Gurutze Gorriaren sorrera eta Genevako Lehen Konbentzioaren sinadura izan zen, nazioarteko zuzenbide humanitario modernoaren oinarriak ezarriz.
15. Václav Havel (1936–2011) – Belusezko Iraultza
Txekiar dramaturgo eta disidentea, Havelek "Botere gabekoen boterea" teorizatu zuen, erregimen totalitario bat herritarrek gezurraren onarpen isilean nola oinarritzen den azalduz. Karta 77 sinatuz eta Belusezko Iraultza gidatuz, erregimen armatu bat erori daitekeela erakutsi zuen, herritarrek gezurretan bizitzeari uko eginez.
16. Harriet Tubman (1822–1913) – Askatasunaren Bideko Gidaria
Esklabotzan jaioa, ihes egin zuen eta 13 aldiz itzuli zen hegoalde arriskutsura, 70 pertsona baino gehiago askatzeko "Underground Railroad" sare sekretuaren bidez. Gerra Zibilean, espioi eta esploratzaile gisa aritu zen, AEBetako historian eraso armatu bat gidatu zuen lehen emakumea izanik, misio bakar batean 700 esklabo baino gehiago askatuz.
17. Janusz Korczak (1878–1942) – Sakrifizioaren Pedagogoa
Poloniako mediku eta idazlea, pedagogia iraultzaile bat sortu zuen haurrak eskubide osoko gizaki gisa tratatuz. Varsoviako Ghettoan, judu haurrentzako umezurztegi bat zuzendu zuen. Deportaziotik ihes egiteko aukera eskaini bazioten ere, bere haurrekin batera Treblinkako heriotza-trenetan joatea aukeratu zuen, eskutik helduta gas-ganberara sartu arte, haien beldurra lasaitzeko.
18. William Wilberforce (1759–1833) – Esklabo Merkataritzaren Etsaia
20 urtez, Wilberforcek borroka parlamentario nekagarri bat eraman zuen Britainia Handian, esklaboen merkataritza transatlantikoa debekatzeko. Ontzietako baldintzei buruzko froga hunkigarriak aurkeztu zituen eta iritzi publikoa mobilizatu zuen esklaboek ekoitzitako azukrearen boikotaren bidez. Hiru egun besterik ez zituen hil parlamentuak Britainiar Inperio osoan esklabotzaren behin betiko abolizioa bozkatu ondoren.
19. Dietrich Bonhoeffer (1906–1945) – Kristau Erresistentzia
Eliza ideologia naziaren menpekotasuna onartzeari uko egin zion artzain luteranoa. Kristau izatea tiraniaren aurka borrokatzea dela defendatu zuen. Hitlerren hilketarako konplotetan parte hartu zuen, argudiatuz erotua den batek auto bat jende talde baten aurka gidatzen badu, betebeharra ez dela soilik biktimak zaintzea, baizik eta autoa gelditzea. Gerra amaitu baino lehen exekutatu zuten.
20. Rachel Carson (1907–1964) – Ekologia Modernoaren Ama
Itsas biologoa, "Silent Spring" (Udaberri Isila) idatzi zuen, pestiziden (DDT) hegazti eta ekosistemen gaineko eragin suntsitzaileak agerian utzi zituen liburua. Deskalifikatzen saiatu zen industria kimikoaren eraso gogorrei aurre egin zien. Bere lanak DDTaren debekua eta mugimendu ekologista globalaren eta AEBetako Ingurumena Babesteko Agentziaren sorrera ekarri zituen.
21–100 Pertsonaiak (Lorpenen sintesi zehatza)
- Lech Wałęsa – Solidarność sindikatuko burua, bloke komunistan erreprimitu ezin izan zen lehen langile erresistentzia masiboa antolatu zuen, Poloniaren demokratizazioa behartuz.
- Nicholas Winton – Pragako 669 haur judu salbatu zituen, gerratearen bezperan Britainia Handira trenak antolatuz, bere ekintzaren sekretua 50 urtez gordez.
- Chiune Sugihara – Lituanian zegoen diplomatiko japoniarra, milaka trantsitu-bisa eman zizkien juduei, eskuz idatziz egunean 18 orduz, Tokioko agindu ofizialei aurre eginez.
- Aristides de Sousa Mendes – Bordeleko diplomatiko portugaldarra, 30.000 errefuxiatu (horien artean 10.000 judu) salbatu zituen 1940an, ondoren kargutik kendu eta pobrezian utzi zuelarik Salazarren erregimenak.
- Witold Pilecki – Poloniako ofiziala, borondatez harrapatua izan zen Auschwitzera bidaltzeko. Bertan barne erresistentzia antolatu zuen eta Holokaustoari buruzko lehen txosten zehatzak bidali zizkien Aliatuei.
- Viktor Frankl – Nazien kontzentrazio-esparruetatik bizirik atera zen psikiatra, logoterapia sortu zuen, gizakiaren motibazio-indar nagusia zentzuaren bilaketa dela erakutsiz, baita muturreko sufrimenduan ere.
- Desmond Tutu – Hegoafrikako artzapezpikua, pulpitoa erabili zuen Apartheida salatzeko eta Egiaren Batzordea zuzendu zuen, Ubuntu kontzeptua (gizatasuna besteen bidez) sustatuz.
- Wangari Maathai – "Green Belt" mugimendua sortu zuen Kenyan, 30 milioi zuhaitz landatuz eta ingurumenaren babesa emakumeen eskubideekin eta demokraziarekin lotuz.
- Eleanor Roosevelt – Lehen Damaren rola aktibista politiko bihurtu zuen. Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren atzean zegoen indar eragilea izan zen NBEan 1948an.
- Siddhartha Gautama (Buda) – Errege-pribilegioak utzi zituen giza sufrimendua amaitzeko bidea aurkitzeko, milaka milioi pertsona gidatzen dituen errukiaren eta desatxikimenduaren filosofia baten oinarriak ezarriz.
- Nazareteko Jesus – Bere etsaiekiko maitasun-mezuak eta pobreei eta baztertuei emandako lehentasunak mendebaldeko zibilizazioaren egitura morala birdefinitu zuen bi milurtekoz.
- Sokrates – Heriotza pozoiaren bidez aukeratu zuen, galdera deserosoak egiteko askatasunari uko egin beharrean, filosofiaren integritate intelektualaren estandarra ezarriz.
- Konfuzio – Bertutean, familia-errespetuan eta gizarte-erantzukizunean oinarritutako sistema etiko bat sortu zuen, Ekialdeko Asiaren egonkortasun morala bermatu zuena 2.500 urtez.
- Marko Aurelio – Erromako "Bost Enperadore Onen" azkena, "Meditazioak" liburuaren bidez, botere absolutuaren aurrean kontzientzia garbia eta betebehar morala duen pertsona izaten jarraitzeko gida bat utzi zuen.
- Asisko Frantzisko – Aberastasunari uko egin zion pobrezia erradikaleko eta naturarekiko anaitasuneko bizitza bat izateko, Erdi Aroko espiritualitatea umiltasunaren eta izaki guztiekiko maitasunaren bidez erreformatuz.
- Jane Addams – Chicagoko Hull House-ren sortzailea, gizarte-laguntza modernoa asmatu zuen eta munduko bakearen alde borrokatu zen, Bakearen Nobel Saria jaso zuen lehen emakume estatubatuarra izanik.
- Helen Keller – Gorra eta itsua izan arren, komunikatzen ikasi zuen eta desgaitasuna duten pertsonen eskubideen aldeko aktibista erradikala, sufragista eta gerraren aurkakoa bihurtu zen.
- Cesar Chavez – AEBetako nekazaritzako langile esplotatuak sindikatuetan antolatu zituen, gose-greba eta indarkeria gabeko martxak erabiliz soldata duinak eta giza baldintzak lortzeko.
- Harvey Milk – Publikoki gay zela aitortu zuen lehen politikari estatubatuar garrantzitsua, LGBTQ+ komunitateari itxaropena eskaini zion eta gutxiengoen eskubideen alde borrokatu zen erail aurretik.
- Oscar Romero – El Salvadorreko artzapezpikua, meza ematen ari zela erail zuten, soldaduei nekazariak torturatzeko eta hiltzeko aginduak ez betetzeko eskatu zielako.
- Albert Einstein – Fisikatik haratago, bakezale militantea izan zen. Proliferazio nuklearraren aurka (nahi gabe hasi zuena) eta munduko gobernantzaren alde egin zuen gerrak saihesteko.
- Marie Curie – Radioa isolatzeko metodoak patentatzeari uko egin zion, komunitate zientifiko osoak minbiziaren tratamenduak ikertu ahal izateko, giza aurrerapena irabaziaren aurretik jarriz.
- John Muir – AEBetako gobernua lehen parke nazionala (Yosemite) sortzera konbentzitu zuen naturalista, ingurumenaren kontserbazioaren oinarriak ezarriz etorkizuneko belaunaldiekiko betebehar moral gisa.
- Frederick Douglass – Esklabo ohia, abolizionista hizlari handiena bihurtu zen, bere adimenaren bidez erakutsi zuen arraza-gutxiagotasunaren teoria zapaltzaileentzako gezur eroso bat zela.
- Susan B. Anthony – 1872an legez kanpo bozkatu zuelako atxilotu zuten, bere prozesua emakumeen boto-eskubidea lortzea bizkortu zuen plataforma nazional bihurtuz.
- Alice Walker – Emakume beltzen belaunaldien arteko traumak agerian utzi zituen idazlea, "Womanism"-a sendatze sozial eta espiritualaren modu gisa sustatuz.
- Maya Angelou – Abusuak eta isiltasun behartuak markatutako haurtzaro bat giza espirituaren erresilientzia eta duintasuna ospatzen dituen literatura-lan bihurtu zuen.
- James Baldwin – Amerikako arrazakeriaren psikologia zehaztasun kirurgikoarekin aztertu zuen, bestekiko gorrotoak zapaltzailearen arima suntsitzen duela ohartaraziz.
- Tenzin Gyatso (Dalai Lama) – Tibeteko erresistentzia espirituala mantentzen du erbestean, erruki unibertsala sustatuz gatazka geopolitikoen irtenbide bakar gisa.
- Thich Nhat Hanh – Monje budista vietnamdarra, "mindfulness"-a eta bakea predikatu zituen bere herrialdeko gerran, MLK Vietnamgo Gerrari publikoki aurre egitera bultzatuz.
- B. R. Ambedkar – Indiako konstituzioaren aita, "ukiezinak" (Dalit) emantzipatzearen alde borrokatu zen, kasten araberako diskriminazioa legez kanpo uztea lortuz.
- Aung San Suu Kyi – 15 urte eman zituen etxean atxilotuta Myanmarren demokraziaren alde, indarkeria gabeko erresistentziaren ikono bihurtuz.
- Mikhail Gorbatxov – Indar militarra ez erabiltzea aukeratu zuen 1989an Ekialdeko Europako iraultzak gelditzeko, Burdinazko Gortinaren erorketa baketsua eta Gerra Hotzaren amaiera ahalbidetuz.
- Joan Paulo II.a Aita Santua – Rol moral erabakigarria izan zuen Polonian komunismoaren erorketan eta erlijioen arteko elkarrizketa sustatu zuen.
- Rigoberta Menchú – Guatemalako Maya herri indigenaren aurkako ankerkeriak agerian utzi zituen gerra zibilean, aborigenen eskubideen aldeko ahots global bihurtuz.
- Bertrand Russell – Filosofo eta logikaria, "munduko kontzientzia" rola hartu zuen, gerraren eta inperialismoaren aurka borrokatuz.
- Noam Chomsky – Estatu modernoen propaganda-egiturak desmuntatu zituen, populazioaren adostasuna informazioaren manipulazioaren bidez nola fabrikatzen den erakutsiz.
- Hannah Arendt – Totalitarismoa eta "gaizkiaren hutsaltasuna" aztertu zituen, jende arruntak krimen izugarriak nola egin ditzakeen pentsamendu kritikoa uzten duenean erakutsiz.
- Simone Weil – Langileekin eta zapalduekin muturreko elkartasunean bizi izan zen filosofoa.
- Albert Camus – Izatearen absurdoaren aurrean erresistentzia moralari buruz idatzi zuen, Frantziako Erresistentzian aktiboki borrokatuz.
- Muhammad Ali – Bere karrerako urte gorenak sakrifikatu zituen eta kartzela arriskatu zuen Vietnamen izena emateari uko eginez, kontzientzia erlijioso eta politikoaren arrazoiengatik.
- Jackie Robinson – Major League Baseball-eko lehen jokalari beltza, arraza-abusua imajinaezinak jasan zituen fisikoki erantzun gabe.
- Jesse Owens – Berlingo Olinpiar Jokoetan (1936) arioen nagusitasunaren mitoa hautsi zuen Hitlerren begien aurrean.
- Jane Goodall – Animaliek emozioak eta nortasuna dituztela erakutsi zuen, gizateria naturan duen lekua berriro ebaluatzera behartuz.
- David Attenborough – Bere dokumentalen bidez, milaka milioi pertsona naturaz maitemintzea eta planeta salbatzeko premia ulertzea lortu zuen.
- Greta Thunberg – Gazteen mundu mailako mugimendu bat abiarazi zuen, munduko liderrei klima-aldaketaren aurka berehala jarduteko eskatuz.
- Edward Snowden – Herritarren legez kanpoko masa-zaintza agerian utzi zuen salatzailea, pribatutasun-eskubidea estatu-segurtasunaren aurretik jarriz.
- Daniel Ellsberg – Pentagonoko Dokumentuak filtratu zituen, AEBetako gobernuak Vietnamgo gerrari buruz publikoari gezurra esan ziola erakutsiz.
- Hugh Thompson Jr. – Helikoptero pilotu estatubatuarra, My Laiko Sarraskia gelditu zuen Vietnamen, bere artilleroei aginduz beren tropen aurka tiro egiteko, zibilak hiltzen jarraitzen bazuten.
- Peter Singer – "Animal Liberation" lanak animalien eskubideen aldeko mugimendu modernoaren oinarriak ezarri zituen filosofoa.
- Toni Morrison – Esklabotzaren memoria historikoa berreskuratu zuen literaturaren bidez, objektu estatusera murriztutako pertsonei ahots sakonki gizatiarra eskainiz.
- Chinua Achebe – "Things Fall Apart" idatzi zuen, kolonizazioa afrikar ikuspegitik aurkeztu zuen lehen lan handia.
- Wole Soyinka – Afrikako lehen Nobel sariduna, kartzelan sartu zuten Nigeriako gerra zibila saihesten saiatzeagatik.
- Gabriel García Márquez – "Errealismo magikoa" erabili zuen Latinoamerikako indarkeriaren eta ahazturen historia agerian uzteko.
- Lev Tolstoi – Kristautasun anarkiko eta indarkeria gabekoa sustatu zuen, Gandhi eta erresistentzia zibileko etorkizuneko liderrak zuzenean eraginez.
- Henry David Thoreau – "Walden" eta "Desobedientzia Zibila" idatzi zituen, gobernu bidegabe batekin lankidetzari uko egiteko betebehar morala defendatuz.
- Baruch Spinoza – Exkomunikatu egin zuten pentsamendu-askatasuna eta munduaren ikuspegi panteista bat defendatzeagatik.
- Voltaire – Fanatismo erlijiosoaren aurka borrokatu zen eta akats judizialen biktimak defendatu zituen.
- John Locke – Gobernuak gobernatutakoen adostasunarekin soilik existitzen direla eta gizakiek bizitza eta askatasunerako eskubide naturalak dituztela argudiatu zuen.
- Immanuel Kant – Printzipio morala ezarri zuen, zeinaren arabera gizaki bat ere ez den bitarteko gisa erabili behar, baizik eta helburu gisa tratatu behar dela.
- Søren Kierkegaard – Banakako aukeraren eta benetakotasunaren garrantzia azpimarratu zuen konformismoaren aurrean.
- John Stuart Mill – Banakako askatasuna defendatu zuen "gehiengoaren tiraniaren" aurka eta emakumeen eskubideen alde borrokatu zen.
- Mary Wollstonecraft – 1792an, "Emakumearen eskubideen justifikazio bat" idatzi zuen, hezkuntza berdinaren beharra argudiatuz.
- Sojourner Truth – Esklabo ohia, emakumeen eta beltzen eskubideen aldeko borroka bikoitzaren sinbolo bihurtu zen.
- Clara Barton – Amerikako Gurutze Gorriaren sortzailea, laguntza medikoa eskaini zuen gudu-zelaian, aldea edozein zela ere.
- Raoul Wallenberg – Hungariako hamarnaka mila judu salbatu zituen diplomatiko suediarra, babes-pasaporteak emanez.
- Dorothy Day – Langile Katolikoaren Mugimendua sortu zuen, baztertuekin elkartasunean biziz.
- Thomas Merton – Monje trapista, kristau eta ekialdeko mistizismoaren arteko elkarrizketa sustatu zuen, bakearen aldeko ahotsa izanik.
- Oscar Romero – AEBetako El Salvadorrerako laguntza militarra salatu zuen, soldaduei Jainkoaren legea betetzeko eskatuz: "Ez hil".
- Frantzisko Aita Santua – "Laudato Si'" entziklika argitaratu zuen, teologia planetarekiko erantzukizun moralarekin ofizialki lotuz.
- Ken Saro-Wiwa – Nigeriako idazlea, exekutatu egin zuten petrolio-enpresek ingurumena suntsitzearen aurka borrokatzeagatik.
- Chico Mendes – Brasilgo sindikatu-burua, erail zuten Amazoniako oihana salbatzeko borrokagatik.
- James Hansen – NASAko zientzialaria, bere karrera arriskuan jarri zuen AEBetako Kongresua berotze globalaz ohartarazteko 1988an.
- Rachel Carson – Minbiziaren aurka borrokatu zen "Silent Spring" idazten zuen bitartean, ingurumenaren babesaren historia aldatzea lortuz.
- Stephen Hawking – Desgaitasun fisiko larriak giza kontzientzia eta jeinua ezin dituela mugatu erakutsi zuen.
- Nadezhda Mandelstam – Stalinen eskutik exekutatutako senarraren literatura-ondarea salbatu zuen, milaka poema debekatu memorizatuz.
- Anne Frank – Bere egunkariaren bidez, Holokaustoko biktimaren giza aurpegia eskaini zion munduari, itxaropenaren botereari buruz irakatsiz.
- Howard Zinn – Historialaria, narrazio historikoa orekatu zuen, baztertutakoen ikuspegitik idatziz.
- William Lloyd Garrison – Abolizionista erradikala, bere bizitza esklabotza suntsitzeari eskaini zion.
- Tankeen Aurreko Gizona (Tank Man) – Kontzientzia indibidualaren sinbolo anonimoa izaten jarraitzen du: Tiananmen plazan tanke-zutabe bat bakarrik gelditu zuena.