ကမ္ဘာကို ကယ်တင်ခဲ့သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု ဆုံးဖြတ်ချက် ၂၀-ခု- ဝိညာဉ်ရေးရာ ဉာဏ်ပညာ၏ အခိုက်အတန့်များ
ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပိုင်းခြားသိမြင်မှုသည် အယူဝါဒသက်သက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ကြဉ်းပေးရန်၊ လူသားဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ယုံကြည်ခြင်း၏ အဆုံးအမများကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ခေါင်းဆောင်များ၏ စွမ်းရည်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ သမိုင်းတွင် "မြင့်မြတ်သော ဉာဏ်ပညာ" သည် ယဉ်ကျေးမှုများကို ကယ်တင်ခဲ့သော လက်တွေ့ကျပြီး အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည့် အခိုက်အတန့်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
၁။ အသောကဘုရင်- အကြမ်းမဖက်ရေးသို့ ကူးပြောင်းခြင်း (အိန္ဒိယ၊ ဘီစီ ၂၆၃)
ကလိင်္ဂစစ်ပွဲ၏ သတ်ဖြတ်မှုအပြီးတွင် အသောကဘုရင်သည် နက်ရှိုင်းသော နောင်တရကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- စစ်ရေးချဲ့ထွင်မှုကို "ဓမ္မဝိဇယ" (တရားမျှတမှုဖြင့် အောင်ပွဲ) ဖြင့် အစားထိုးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး သွေးထွက်သံယို အင်ပါယာတစ်ခုကို သည်းခံမှုနှင့် အသက်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၂။ ဟူဒိုင်ဘီယာ သဘောတူစာချုပ် (တမန်တော် မိုဟာမက်၊ ၆၂၈)
မက္ကာမြို့သို့ အတင်းအကြပ် ဝင်ရောက်မည့်အစား တမန်တော်သည် ထိုအချိန်က မွတ်ဆလင်များအတွက် အားနည်းချက်ရှိသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း ၁၀ နှစ်ကြာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို အာမခံသည့် စာချုပ်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ချက်ချင်း စစ်ရေးအောင်ပွဲထက် သံတမန်ရေးနှင့် ရေရှည်တည်ငြိမ်မှုကို ဦးစားပေးခြင်းဖြင့် ဘာသာတရားကို ဓားဖြင့်မဟုတ်ဘဲ ဆွေးနွေးမှုဖြင့် ပြန့်ပွားစေခဲ့သည်။
၃။ အက်ဆီဆီမှ စိန့်ဖရန်စစ်- စူလတန်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်း (၁၂၁၉)
ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ဖရန်စစ်သည် စူလတန် အယ်လ်-ကာမီးလ်နှင့် ဆွေးနွေးရန် ရန်သူ့နယ်မြေကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- အစွန်းရောက်မုန်းတီးမှုခေတ်တွင် ရန်သူ၏ လူသားဆန်မှုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းနှင့် ဘာသာပေါင်းစုံ ဆွေးနွေးမှု ဖြစ်နိုင်ခြေကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြင့် ထာဝရစစ်ပွဲအတွက် ဝိညာဉ်ရေးရာ အခြားရွေးချယ်စရာတစ်ခုကို ပေးခဲ့သည်။
၄။ မီလန် အမိန့်ပြန်တမ်း (မဟာ ကွန်စတန်တိုင်း၊ ၃၁၃)
ရောမအင်ပါယာရှိ ခရစ်ယာန်များနှင့် ဘာသာအားလုံးကို ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် အပြည့်အဝပေးရန် ဆုံးဖြတ်ချက်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ဘာသာရေး ဖိနှိပ်မှုသည် နိုင်ငံတော်ကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေပြီး လူမှုငြိမ်းချမ်းရေးသည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှု လွတ်လပ်ခွင့်ကို လေးစားလိုက်နာခြင်းအပေါ် မူတည်ကြောင်း နားလည်ခြင်း။
၅။ ဘာတိုလိုမီ ဒီ လပ်စ် ကာဆပ်စ်- ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ၏ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ခြင်း (၁၆ ရာစု)
ယုံကြည်ခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍ အမေရိကရှိ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများအပေါ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့သော စပိန်ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ခရစ်ယာန်ကျင့်ဝတ်ကို ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ အကျိုးစီးပွားထက် ဦးစားပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် "လူ့အခွင့်အရေး" သဘောတရား၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချခဲ့သည်။
၆။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန် ၂၃- ရာ- ဗာတီကန် ကောင်စီ ၂ (၁၉၆၂)
ဘုရားကျောင်းကို ခေတ်မီစေရန်နှင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာနှင့် အခြားဘာသာတရားများနှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် ကောင်စီတစ်ခုကို ခေါ်ယူခြင်း။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ယုံကြည်ခြင်း၏ အနှစ်သာရကို မပြောင်းလဲဘဲ ဘာသာစကားကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အရေးမပါမှုကို ကာကွယ်ခြင်း။
၇။ ၁၄-ပါးမြောက် ဒလိုင်းလားမား- အလယ်အလတ်လမ်းစဉ် (၁၉၈၈)
တိဗက်အတွက် တိုက်ပွဲတွင် အကြမ်းဖက်မှုကို ငြင်းပယ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း စစ်မှန်သော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းနှင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလုံးစုံ ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း။
၈။ မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ- အကြမ်းမဖက် ခုခံမှု (၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ)
ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဂန္ဒီတို့၏ လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှု၏ အကြမ်းဖက် အစွန်းရောက်မှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- အများစု၏ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အသိစိတ်ကို တောင်းဆိုခြင်းဖြင့်သာ ရေရှည်တည်တံ့သော ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်း နားလည်ခြင်း။
၉။ ဝီလျံ ပင်န်- ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားကို တည်ထောင်ခြင်း (၁၆၈၁)
ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် အပြည့်အဝနှင့် ဒေသခံအမေရိကန်များနှင့် တရားမျှတသော စာချုပ်များအပေါ် အခြေခံ၍ ကိုလိုနီနယ်တစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့သော ကွေကာဘာသာဝင်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ဘာသာရေးအရ ကွဲပြားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် သာယာဝပြောပြီး ငြိမ်းချမ်းနိုင်ကြောင်း သက်သေပြခြင်း။
၁၀။ ဒီးထရစ် ဘွန်ဟိုဖာ- နာဇီဝါဒကို ကိုယ်ကျင့်တရားအရ ခုခံခြင်း (၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ)
"မကောင်းမှုရှေ့တွင် တိတ်ဆိတ်နေခြင်းသည် မကောင်းမှုပင်ဖြစ်သည်" ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဟစ်တလာကို ဆန့်ကျင်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ဘာသာရေးပညာရှင်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- နိုင်ငံတော် အာဏာပိုင်များအပေါ် မျက်စိစုံမှိတ် နာခံခြင်းထက် ချက်ချင်း ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တာဝန်ယူမှုကို ဦးစားပေးခြင်း။
၁၁။ စူလတန် ဘိုင်ဘာစ်နှင့် ခရစ်ယာန် ဘုရားဖူးနေရာများကို ကာကွယ်ခြင်း (၁၂၆၀)
ခရူးဆိတ်စစ်သည်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဂျေရုဆလင်သို့ ဘုရားဖူးများ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- နိုင်ငံရေးစစ်ပွဲနှင့် ဘာသာရေးလေးစားမှုအကြား ရှင်းလင်းသော ခွဲခြားမှု။
၁၂။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန်ပေါလ် ၂- ရာ- ပိုလန်သို့ ခရီးစဉ် (၁၉၇၉)
သူ၏ "မကြောက်ကြနှင့်" ဟူသော သတင်းစကားသည် စည်းလုံးညီညွတ်ရေး လှုပ်ရှားမှုကို အရှိန်မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- တိုက်ရိုက်အကြမ်းဖက်မှုကို လှုံ့ဆော်ခြင်းမရှိဘဲ ဘာသာမဲ့ အာဏာရှင်စနစ်ကို ဖြိုခွဲရန် ဝိညာဉ်ရေးရာ စွမ်းအားကို အသုံးပြုခြင်း။
၁၃။ ဂုရု နာနတ်- ဆစ်ခ်ဘာသာကို တည်ထောင်ခြင်း (၁၅ ရာစု)
ဇာတ်နိမ့်ဇာတ်မြင့် ခွဲခြားမှုများနှင့် ဟိန္ဒူ-မွတ်ဆလင် ပဋိပက္ခများဖြင့် ပြိုကွဲနေသော အိန္ဒိယတွင် လူသားအားလုံး၏ ပြည့်ဝသော တန်းတူညီမျှမှုကို ဟောကြားခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်း (စေဝါ) နှင့် မြင့်မြတ်သော စည်းလုံးညီညွတ်မှုအပေါ် အခြေခံသည့် ဝိညာဉ်ရေးရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ဖန်တီးခြင်း။
၁၄။ ဘိရှော့ ဒက်စ်မွန် တူးတူး- အမှန်တရားနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး ကော်မရှင်
ရာဇဝတ်တရားရုံးများဖြင့်မဟုတ်ဘဲ ဝန်ခံခြင်းနှင့် ခွင့်လွှတ်ခြင်းဖြင့် တောင်အာဖရိကကို ကုစားခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုစားမှုသည် ပြစ်ဒဏ်များသာမက အမှန်တရားကိုပါ လိုအပ်ကြောင်း နားလည်ခြင်း။
၁၅။ ရော်ဂျာ ဝီလျံစ်- ဘုရားကျောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ကို ခွဲခြားခြင်း (၁၆၄၄)
ဘုရားကျောင်း၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက် နိုင်ငံတော်သည် ယုံကြည်ခြင်းကို မချမှတ်သင့်ဟု ထောက်ခံခဲ့သော ဘာသာရေးပညာရှင်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုကို ကာကွယ်ခြင်းဖြင့် ခေတ်သစ် ဒီမိုကရေစီ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း။
၁၆။ မိုင်မွန်နိုက်ဒီးစ်- ဂျူးဥပဒေကို စနစ်တကျပြုစုခြင်းနှင့် ဆင်ခြင်တုံတရား (၁၂ ရာစု)
ယုံကြည်ခြင်းကို အရစ္စတိုတယ်ဒဿနိကဗေဒနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ အယူသီးမှုများကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် ထွန်းလင်းသော ယုံကြည်ခြင်းကို မြှင့်တင်ခြင်းဖြင့် အမှောင်ခေတ်ကို ကာကွယ်ခြင်း။
၁၇။ ဆာလာဒင်- ဂျေရုဆလင်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အကျဉ်းသားများကို ဆက်ဆံပုံ (၁၁၈၇)
ခရူးဆိတ်စစ်သည်များ (၈၈ နှစ်အကြာတွင် မြို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သူများ) နှင့်မတူဘဲ ဆာလာဒင်သည် ခရစ်ယာန်များကို ထွက်ခွာခွင့် သို့မဟုတ် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- ကရုဏာဖြင့် အမြင့်ဆုံး ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အောင်ပွဲကို ရရှိခြင်းဖြင့် သူ၏ သမိုင်းဝင် တရားဝင်မှုကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်။
၁၈။ မာသာထရီဆာ- "မလိုချင်သူများ" ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်း (၂၀ ရာစု)
ကာလကတ္တားလမ်းများပေါ်တွင် စွန့်ပစ်ခံရသော သေလုမြောပါးများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- လူမှုအဆင့်အတန်း မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ လူသားတိုင်းတွင် မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သိက္ခာကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း။
၁၉။ ဘူလ်ဂေးရီးယား ဘိုးဘေး ကီရီလ်- ဘူလ်ဂေးရီးယား ဂျူးလူမျိုးများကို ကယ်တင်ခြင်း (၁၉၄၃)
နာဇီစခန်းများသို့ ဂျူးလူမျိုးများ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် ရထားလမ်းပေါ်တွင် လဲလျောင်းမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သတ္တိ။
၂၀။ အာယတိုလာ စစ်စတာနီ- အီရတ်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်ရေး တောင်းဆိုခြင်း (၂၀၀၆-လက်ရှိ)
ကျူးကျော်မှုအပြီး ကမောက်ကမဖြစ်နေချိန်တွင် ဂိုဏ်းဂဏအကြမ်းဖက်မှုကို တားမြစ်ပြီး လူနည်းစုများကို ကာကွယ်ရန် ဖတ်ဝါများ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်မှု- အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်း လုံးဝပြိုကွဲခြင်းကို ကာကွယ်ရန် အမြင့်ဆုံး ဘာသာရေးအခွင့်အာဏာကို အသုံးပြုခြင်း။