Àwọn Ìpínlẹ̀ 20 Tó Ga Jù Lọ Pẹ̀lú Oye Ẹ̀sìn Tí Ó Gba Ayé La: Àwọn Àkókò Oye Ẹ̀mí

Oye ẹ̀sìn kò kan ìjọba nìkan, ṣùgbọ́n o jẹ́ agbára àwọn aṣájù ẹ̀mí láti tú àwọn ìlànà ìgbàgbọ́ sílẹ̀ ní ọ̀nà tí yoo mú àláfíà wá, dàábùbò ọlà ènìyàn, tí yoo sì dínà àwọn ìjàmba. Ìtàn ṣàkósilẹ̀ àwọn àkókò tí “oye àtọ̀runwá” ti di ìpínlẹ̀ tí ó wulò tí ó sì ní ìran tí ó gba àwọn ọ̀nà ìṣèdáyé la.

1. Òba Ashoka: Ìyipadà Sí Àìlògbùngbùn (India, 263 ṣáajú Kristi)

Lẹ́yìn ìpakupà ní ogun Kalinga, Ashoka ni ìronúpìwàdà tí ó jinlẹ̀ ó sì gba Buddhism. Oye: Ìpínlẹ̀ láti rópò ìfẹ̀sílẹ̀ ologun pẹ̀lú “Dharma-vijaya” (ìṣẹ́gùn nípa òdodo), yí ìjọba tí ó ní ẹ̀jẹ̀ padà sí àwórán ìfaradà àti ààbò ìyè.

2. Àdéhùn Hudaybiyyah (Woli Muhammad, 628)

Nínú wípé kí ó fi ipa wọ Mecca, Woli gba àdéhùn kan tí ó dàbí ẹni pé kò wulò fún àwọn Musulumi ní àkókò yẹn, ṣùgbọ́n tí ó rí dajú àláfíà fún ọdún mẹ́wàá. Oye: Fífi ìṣèlú àti ìdúróṣinṣin igbà pípẹ́ síwajú ìṣẹ́gùn ologun lójúkannáà, gbígbà láyè fún ẹ̀sìn láti tàn káakiri nípa ìjọrọ̀, kìí ṣe nípa idà.

3. Saint Francis ti Assisi: Ìpàdé Pẹ̀lú Sultan (1219)

Ní ààrin Ogun Ìjọba Kristi, Francis kọjá àwọn ilà ọ̀tà láti bá Sultan Al-Kamil sọ̀rọ̀. Oye: Ìdámọ̀ ìwà ènìyàn ọ̀tà àti ìṣéṣe ìjọrọ̀ láàrin àwọn ẹ̀sìn ní àkókò ìkórò ìfẹ́-ọ̀nà-kan, nípa fífi òmiiran ẹ̀mí sí ipò ogun àìdúró.

4. Àṣẹ Milan (Constantine Nla, 313)

Ìpínlẹ̀ láti fún àwọn Kristiàni àti gbogbo àwọn ẹ̀sìn ní ìjọba Romù ni ìlọ́ra ẹ̀sìn ní kikun. Oye: Oye wípé ìṣéníyà ẹ̀sìn ń dá ìjọba rù, àti wípé àláfíà àwujọ dà lé ìbọ̀wọ̀ fún ìlọ́ra ẹ̀rí-ọkàn.

5. Bartolomé de las Casas: Ìdàábòbò Àwọn Ẹ̀tọ́ Àwọn Ará-Ìlú (Ọ̀rún Kẹrindinlogun)

Àlufà Spani kan tí, nípa ìgbàgbọ́, ṣàfihàn àwọn ìwà ìkà sí àwọn ará-ìlú Amẹ́ríka. Oye: Ìpínlẹ̀ láti fi ìwà Kristiàni síwajú àwọn ìfẹ́ ìjọba àwọn àjọjì, nípa fífi ìpílẹ̀ fún erò òde òní tí a pè ní “ẹ̀tọ́ ènìyàn”.

6. Pope John XXIII: Ìpadé Vatican II (1962)

Ìpè ìpadé kan láti sọ Ìjọ di òde òní àti láti ṣí ìjọrọ̀ pẹ̀lú ayé òde òní àti àwọn ẹ̀sìn mìíràn. Oye: Ìdámọ̀ ìlòólò láti mú èdè ìgbàgbọ́ bá àkókò mu, láì yí ìpilẹ̀ rẹ̀ padà, nípa dídínà àìwulò ìṣèdáyé.

7. Dalai Lama Kẹrinlá: Ònà Ààrin (1988)

Ìkọ̀sílẹ̀ ìwà-ìpá nínú ìjà fún Tibet, nípa fífi ìjọba ara-ẹni gidi sí ipò rẹ̀ láàrin China. Oye: Dídímú aṣẹ ìwà-òdodo àgbayé mu, àti dàábùbò àṣà Tibet láti iparun ara-ẹni ní kikun.

8. Martin Luther King Jr.: Ìtakorà Àìlògbùngbùn (Àwọn Ọdún 1960)

Nípa ìmísí láti Kristiàni àti Gandhi, ó kọ̀ ìwà-ìpá tí ó lèwú ti ìṣíṣẹ́ fún ẹ̀tọ́ ara-ìlú. Oye: Oye wípé ìpè sí ẹ̀rí-ọkàn ìwà-òdodo ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ nìkan lè mú ìyipadà òfin tí ó lè dúró pípẹ́ wá.

9. William Penn: Ìdàsílẹ̀ Pennsylvania (1681)

Quaker náà tí ó dá ìlú kan sílẹ̀ tí ó dà lé ìlọ́ra ẹ̀sìn ní kikun àti àwọn àdéhùn òdodo pẹ̀lú àwọn ará-ìlú Amẹ́ríka. Oye: Fífi hàn wípé àwujọ tí ó ní àwọn ẹ̀sìn oríṣiríṣi lè ní àláfíà àti àṣeyọrí.

10. Dietrich Bonhoeffer: Ìtakorà Ìwà-òdodo Sí Nazism (Àwọn Ọdún 1940)

Àwọn àlufà tí ó pinnu wípé “ìdakéjẹ́ níwajú ìwà-ìkà jẹ́ ìwà-ìkà funra rẹ̀” ó sì darapọ̀ mọ́ ìdìtẹ̀ sí Hitler. Oye: Fífi ojúṣe ìwà-òdodo lójúkannáà síwajú ìtẹribà àìríran sí aṣẹ ìjọba.

11. Sultan Baibars àti Ìdàábòbò Àwọn Ibi Mimọ Kristiàni (1260)

Bí ó ti jẹ́ pé ó jà sí àwọn jagunjagun Kristi, ó gbà láyè fún àwọn àjòṣèló láti wọ Jerusalemu. Oye: Ìyàtọ̀ tí ó yé láàrin ogun òṣèlú àti ìbọ̀wọ̀ ẹ̀sìn.

12. Pope John Paul II: Ìbèwò sí Poland (1979)

Ìfúnni rẹ̀ “Ẹ má bẹ̀rù!” mú ìṣíṣẹ́ Solidaritatea ṣiṣẹ́. Oye: Lílo agbára ẹ̀mí láti bá ìjọba àìgbàgbọ́ jẹ́, láì rú ìwà-ìpá taara.

13. Guru Nanak: Ìdàsílẹ̀ Sikhism (Ọ̀rún Kẹ́ẹ̀dọ́gún)

Nínú India tí àwọn ìyàtọ̀ ìyàtọ̀ àti àwọn ìjà láàrin Hindu àti Musulumi ti yá, ó wáàsú ìdọ́gbà ní kikun ti gbogbo ènìyàn. Oye: Dádásílẹ̀ ọ̀nà ẹ̀mí tí ó dà lé ìṣíṣẹ́ àwujọ (Seva) àti ìṣọ̀kan àtọ̀runwá.

14. Bíṣọ́ọ̀bu Desmond Tutu: Ìgbimò Fún Òtitó àti Ìlájà

Ó ṣágàbára lórí ìṣíṣẹ́ ìwòsàn South Africa nípa ìjẹ́wọ́ àti ìdáríjìn, kìí ṣe nípa àwọn ilé-ẹjọ́ ìwà-òfin. Oye: Oye wípé ìwòsàn ẹ̀mí orilé-ede kan nilo òtitó, kìí ṣe ìyà nìkan.

15. Roger Williams: Ìyàtọ̀ Ìjọ láti Ìjọba (1644)

Àwọn àlufà tí ó gbérò wípé ìjọba kò gbọ́dọ̀ fi ìgbàgbọ́ lé, láti dàábùbò ìwà mímọ́ ìjọ. Oye: Ìfojúsí ìpílẹ̀ ìjọba tiwa-n-tiwa òde òní nípa dàábùbò ẹ̀rí-ọkàn ènìyàn.

16. Maimonides: Ìṣàkójọ Òfin Júdà àti Ìrònú (Ọ̀rún Kejilá)

Ó mú ìgbàgbọ́ bá ìrònú Aristotle mu, nípa kíkọ̀ àwọn àṣà-àṣà. Oye: Ìgbéga ìgbàgbọ́ tí oye tí ó tan ìmọ́lẹ̀ sí, nípa dídínà àìmòye.

17. Saladin: Ìtọ́jú Àwọn Àtimólé Lẹ́yìn Ìgbàpadà Jerusalemu (1187)

Ní ìyàtọ̀ sí àwọn jagunjagun Kristi (tí ó pa ìlú náà run ní ọdún 88 ṣáajú), Saladin gbà láyè fún àwọn Kristiàni láti lọ tàbí láti dúró ní àláfíà. Oye: Ìṣẹ́gùn ìwà-òdodo tí ó ga jù lọ nípa àánú, nípa fífi ìṣèdáyé rẹ̀ múlẹ̀.

18. Màámi Tereza: Ìṣíṣẹ́ Fún Àwọn “Àìfẹ́” (Ọ̀rún Ogún)

Ìpínlẹ̀ láti tọ́jú àwọn tí ń kú tí a ti fi sílẹ̀ ní àwọn ojú-ònà Calcutta. Oye: Ìdámọ̀ ọlà àtọ̀runwá nínú gbogbo ènìyàn, láìkàsí ipò àwujọ.

19. Patriarch Kiril ti Bulgaria: Ìgbàlà Àwọn Júù Bulgaria (1943)

Ó halẹ̀ wípé ó máa dúbúlẹ̀ lórí ojú-ònà ọkọ̀-òkè láti dá ìlépa àwọn Júù sí àwọn àbùdó Nazi dúró. Oye: Ìgboyà ara ti aṣájù ẹ̀sìn láti tako ìpakupà.

20. Ayatollah Sistani: Ìpè Sí Ìṣọ̀kan ní Iraq (2006-dí-òní)

Ó gbé àwọn fatwa jáde tí ó fi ìwà-ìpá ẹlẹ́yà sílẹ̀ tí ó sì dàábùbò àwọn ìkànsán ní ààrin ìrúkẹ́rúkẹ́ lẹ́yìn ìlúgbadé. Oye: Lílo aṣẹ ẹ̀sìn tí ó ga jù lọ láti dínà ìparun ní kikun ti àwujọ ara-ìlú.