ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာကြီးများသမိုင်းမှ အမှားများနှင့် ပဋိပက္ခများ ထိပ်တန်း ၂၀
ဘာသာတရားများ၏သမိုင်းသည် ကြီးမားသော ဝိညာဉ်ရေးရာ မြင့်မြတ်မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော်လည်း ဆိုးရွားသော ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများ၊ တင်းကျပ်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ သို့မဟုတ် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားသော နိုင်ငံရေးဆုံးဖြတ်ချက်များကြောင့် ကြီးမားသော ဆင်းရဲဒုက္ခများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာကြီးများ၏သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော အမှား ၂၀ ကို ဤတွင်ဆန်းစစ်ထားသည်။
၁။ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများ (၁၀၉၅–၁၂၉၁)
မူလက သန့်ရှင်းသောနေရာများကို ပြန်လည်ရယူရန် စတင်ခဲ့သော ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများသည် အခြားခရစ်ယာန်များအပေါ် (၁၂၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်ကျဆုံးခြင်းကို ကြည့်ပါ) အပါအဝင် လုယက်မှုနှင့် သတ်ဖြတ်မှုများအဖြစ် မကြာခဏ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ အမှား: နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုနှင့် လုယက်မှုအတွက် ယုံကြည်ခြင်းကို အကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးပြုခြင်း။
၂။ စပိန်စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး (၁၄၇၈–၁၈၃၄)
ကက်သလစ်ဘာသာ၏ သြသဒေါက်စ်ဘာသာကို ထိန်းသိမ်းရန် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဂျူးလူမျိုးများ၊ မွတ်ဆလင်များနှင့် "异端" (异端) များအပေါ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် လူအများရှေ့တွင် ကွပ်မျက်မှုများ (auto-da-fé) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ အမှား: အကြမ်းဖက်မှုဖြင့် ယုံကြည်ခြင်းကို အတင်းအကျပ်ပြဋ္ဌာန်းရန်နှင့် ဘာသာရေးကွဲပြားမှုကို ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခြင်း။
၃။ အပြစ်ဖြေလွှာများ ရောင်းချခြင်း (၁၆ ရာစု)
ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းသည် စိန့်ပီတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ဆောက်လုပ်ရေးအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ယုံကြည်သူများအား အပြစ်များကို "ဝယ်ယူခွင့်" ပြုခဲ့သည်။ ဤအဂတိလိုက်စားမှုသည် ပရိုတက်စတင့်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှတစ်ဆင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကွဲပြားစေခဲ့သည်။ အမှား: ဘုရားသခင်၏အရာများကို စီးပွားဖြစ်လုပ်ခြင်းနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အဂတိလိုက်စားမှု။
၄။ ဂယ်လီလီယို ဂယ်လီလီ၏ တရားစီရင်ခြင်း (၁၆၃၃)
နေဗဟိုပြုစနစ်ကို ထောက်ခံသောကြောင့် ဂယ်လီလီကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချခြင်းသည် ဘာသာရေးက သိပ္ပံပညာကို ငြင်းပယ်သည့် သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမှား: စကြဝဠာ၏ သက်သေပြနိုင်သော အမှန်တရားကို ငြင်းပယ်သည့် တင်းကျပ်သော အယူဝါဒစွဲခြင်း။
၅။ မဟာကွဲပြားမှု (၁၀၅၄)
ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အခွင့်အာဏာနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကြောင့် ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းနှင့် သြသဒေါက်စ်ဘုရားကျောင်းတို့အကြား အပြီးသတ်ကွဲပြားခြင်း။ အမှား: ဝိညာဉ်ရေးရာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိခိုက်စေပြီး အဆင့်အတန်းမြင့်မားသော မာနများကို ဦးစားပေးခြင်း။
၆။ စွန်နီနှင့် ရှီအာတို့အကြား ကွဲပြားမှု (၆၃၂–ယနေ့အထိ)
ပရောဖက်မိုဟာမက်၏ ဆက်ခံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံရေးအငြင်းပွားမှုအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး ဤကွဲပြားမှုသည် အစ္စလာမ်ကမ္ဘာတွင် ရာစုနှစ်များစွာ ပြည်တွင်းစစ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမှား: နိုင်ငံရေးဆက်ခံမှုကို ကျော်လွှား၍မရနိုင်သော ဘာသာရေးအတားအဆီးအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း။
၇။ သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ် (အိန္ဒိယ၊ ၁၉ ရာစုအထိ)
ဟိန္ဒူဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မုဆိုးမများသည် ၎င်းတို့၏ခင်ပွန်းများ၏ ရုပ်အလောင်းမီးရှို့ရာတွင် မိမိကိုယ်ကို မီးရှို့ကြသည်။ အမှား: အိမ်ထောင်ရေးတာဝန်ကို အစွန်းရောက်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍ လူမဆန်သော အလေ့အကျင့်ကို မြင့်မြတ်စေခြင်း။
၈။ ဆေးလမ်စုန်းမတရားစီရင်မှုများ (၁၆၉၂)
ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စိတ်လှုပ်ရှားမှု ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး သမ္မာကျမ်းစာကို အစွန်းရောက်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုများကြောင့် အပြစ်မဲ့သူအချို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အမှား: လူမှုရေးဆိုင်ရာ စိတ်ခြောက်ခြားမှုကို ဘုရားသခင်၏ တရားမျှတမှုနှင့် ရောထွေးခြင်း။
၉။ တိုင်ပင်ပုန်ကန်မှု (တရုတ်၊ ၁၈၅၀–၁၈၆၄)
ယေရှု၏ညီအစ်ကိုဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုသော ဟောင်ရှုချွမ်သည် လူပေါင်း ၂၀ သန်းကျော် သေဆုံးစေခဲ့သော အတုအယောင်ခရစ်ယာန်လှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အမှား: ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုလုံးကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေရန် အစွန်းရောက်သော မေရှိယဝါဒကို အသုံးပြုခြင်း။
၁၀။ စိန့်ဘာသောလိုမီယာည၏ လူသတ်ပွဲ (၁၅၇၂)
ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက ဟူဂီနော့ (ပရိုတက်စတင့်) များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း။ အမှား: အခြားဘာသာရေးယုံကြည်ချက်ရှိသူများကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖယ်ရှားခြင်းသည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခြင်း။
၁၁။ ဘာမီယန်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ ဖျက်ဆီးခံရခြင်း (၂၀၀၁)
တာလီဘန်များက အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ရုပ်တုဖျက်ဆီးရေးဝါဒအမည်ဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ သက်တမ်းရှိ အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံများကို ဖျက်ဆီးခြင်း။ အမှား: ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို လေးစားမှုမရှိခြင်း။
၁၂။ ဇာတ်စနစ်နှင့် "ထိတွေ့၍မရသူများ"
ဟိန္ဒူကျမ်းစာအချို့ကို တင်းကျပ်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းကြောင့် လူသန်းပေါင်းများစွာကို ထောင်စုနှစ်များစွာ ခွဲခြားဆက်ဆံခဲ့သည်။ အမှား: မတရားသော လူမှုအဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုနှင့် အခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးမှုကို တရားမျှတစေရန် ဘာသာရေးကို အသုံးပြုခြင်း။
၁၃။ ကက်သာများကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်း (အယ်လ်ဘီဂျင်ဆီယန် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ)
ပြင်သစ်တောင်ပိုင်းရှိ ခရစ်ယာန်အသိုက်အဝန်းတစ်ခုလုံးကို ဒွိဝါဒအမြင်များကြောင့် သုတ်သင်ရှင်းလင်းခြင်း။ အမှား: ဘာသာတရားတစ်ခုတည်းအတွင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှု ကွဲပြားခြင်းအပေါ် အကြမ်းဖက်စွာ သည်းမခံနိုင်ခြင်း။
၁၄။ ဒရိုင်ဖပ်စ်အရေးအခင်းနှင့် ဘာသာရေးဆန့်ကျင်ရေးဝါဒ
ဘုရားသခင်ကို သတ်ဖြတ်သူများ ("ခရစ်တော်ကို သတ်ဖြတ်သူများ") ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ခဲ့သော ရာစုနှစ်များစွာကြာ ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးဝါဒသည် ပိုဂရမ်များနှင့် ဟိုလိုကော့စ်တို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အမှား: ဘာသာရေးအခြေခံများပေါ်တွင် လူမျိုးတစ်မျိုးလုံးကို နတ်ဆိုးအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း။
၁၅။ ဂျွန်စတောင်းလူသတ်ပွဲ (၁၉၇၈)
"ပြည်သူ့ဘုရားကျောင်း" ဂိုဏ်းဝင် ၉၀၀ ကျော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေခြင်း။ အမှား: ဘာသာရေးသတင်းစကားကို လုံးဝထိန်းချုပ်ရန်အတွက် လွဲမှားစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ခေါင်းဆောင်များကို မျက်စိစုံမှိတ် လိုက်နာခြင်း။
၁၆။ ခေတ်သစ်အကြမ်းဖက်ဂျီဟတ်
ဂျီဟတ်ဟူသော အယူအဆကို အစွန်းရောက်အဖွဲ့များက မယုံကြည်သူများအပေါ် သန့်ရှင်းသောစစ်ပွဲအဖြစ် သီးသန့်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း။ အမှား: အကြမ်းဖက်မှုကို တရားမျှတစေရန်အတွက် အတွင်းစိတ်တိုက်ပွဲ၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ အယူအဆကို လမ်းလွဲအသုံးပြုခြင်း။
၁၇။ ကမ္ဘာသစ်ရှိ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ
အမေရိကရှိ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများကို အတင်းအကျပ် ဘာသာပြောင်းလဲစေခြင်းနှင့် ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို ဖျက်ဆီးခြင်း။ အမှား: ဝိညာဉ်ကယ်တင်ခြင်းသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမှတ်အသားကို ဖျက်ဆီးခြင်းကို တရားမျှတစေသည်ဟု ယုံကြည်ခြင်း။
၁၈။ ဟိုလိုကော့စ်ရှေ့တွင် ဘုရားကျောင်း၏ တိတ်ဆိတ်ခြင်း (အငြင်းပွားဖွယ်ရာ)
နာဇီဝါဒကို အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် ပြတ်ပြတ်သားသားနှင့် လူသိရှင်ကြား ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုမရှိခြင်းအတွက် ဗာတီကန်ကို ဝေဖန်ခြင်း။ အမှား: အကြွင်းမဲ့ဆိုးသွမ်းမှုရှေ့တွင် အလွန်အကျွံ သံတမန်ရေးရာ သတိထားခြင်း။
၁၉။ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွဲသုံးစားမှုများ
အဖွဲ့အစည်း၏ပုံရိပ်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဘုန်းတော်ကြီးများကျူးလွန်သော အလွဲသုံးစားမှုများကို စနစ်တကျ ဖုံးကွယ်ခြင်း။ အမှား: သားကောင်များနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ သမာဓိကို ထိခိုက်စေပြီး အဖွဲ့အစည်းကို ကာကွယ်ခြင်း။
၂၀။ အိန္ဒိယရှိ ဘာသာရေးပဋိပက္ခများ (အယုဒ္ဓယ)
ရာမနတ်ဘုရား၏ မွေးဖွားရာနေရာနှင့်ပတ်သက်၍ ဟိန္ဒူနှင့် မွတ်ဆလင်များအကြား အကြမ်းဖက်မှုများ။ အမှား: သန့်ရှင်းသောနေရာများကို နိုင်ငံရေးအမြတ်ထုတ်ခြင်းနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း မုန်းတီးမှုကို လှုံ့ဆော်ခြင်း။