Әлемдегі ірі діндер тарихындағы 20 қателіктер мен қақтығыстар
Діндер тарихы рухани ізгіліктің ұлы сәттерімен, сонымен қатар үлкен азапқа әкелген қате пікірлермен, қатаң түсіндірулермен немесе сеніммен бүркемеленген саяси шешімдермен ерекшеленеді. Міне, әлемдегі ірі діндер тарихындағы ең үлкен 20 қателіктің талдауы.
1. Крест жорықтары (1095–1291)
Бастапқыда Қасиетті жерлерді қайтару үшін басталған Крест жорықтары көбінесе тонау мен қырғын науқандарына айналды, соның ішінде басқа христиандарға қарсы да (қараңыз: 1204 жылы Константинопольдің құлауы). Қателік: сенімді аумақтық экспансия мен тонау үшін сылтау ретінде пайдалану.
2. Испан инквизициясы (1478–1834)
Католиктік православиені сақтау үшін құрылған ол еврейлерге, мұсылмандарға және "дінбұзарларға" қарсы азаптаулар мен көпшілік алдындағы өлім жазаларын (auto-da-fé) қолданды. Қателік: сенімді террор арқылы таңуға және діни әртүрлілікті жоюға тырысу.
3. Индульгенцияларды сату (XVI ғасыр)
Католик шіркеуі Әулие Петр базиликасының құрылысын қаржыландыру үшін діндарларға күнәларды кешіруді "сатып алуға" рұқсат берді. Бұл жемқорлық протестанттық реформа арқылы христиандықтың бөлінуіне әкелді. Қателік: қасиетті нәрсені коммерцияландыру және институционалдық жемқорлық.
4. Галилео Галилейдің соты (1633)
Галилеоның гелиоцентризмді қолдағаны үшін сотталуы діннің ғылымды қабылдамауының символдық сәті болды. Қателік: ғаламның дәлелденген шындығын қабылдамайтын қатаң догматизм.
5. Ұлы бөліну (1054)
Папа билігі мен теологиялық нюанстарға байланысты Католик шіркеуі мен Православие шіркеуі арасындағы түпкілікті бөліну. Қателік: рухани бірліктің орнына иерархиялық мақтаныштарды басымдыққа қою.
6. Сүнниттер мен шииттер арасындағы бөліну (632–қазіргі уақыт)
Пайғамбар Мұхаммедтің мұрагерлігіне қатысты саяси дау ретінде басталған бұл бөлініс ислам әлемінде ғасырлар бойы азаматтық соғыстарға себеп болды. Қателік: саяси мұрагерлікті еңсерілмейтін теологиялық кедергіге айналдыру.
7. Сати тәжірибесі (Үндістан, XIX ғасырға дейін)
Жесір әйелдердің күйеулерінің жаназа отында өздерін өртеуіне негізделген индуистік әдет-ғұрып. Қателік: некелік міндеттің экстремистік түсіндірмесіне негізделген адамгершілікке жатпайтын тәжірибені қасиетті ету.
8. Салемдегі сиқыршылар соттары (1692)
Библияның фанатикалық түсіндірмелері жазықсыз адамдардың өлім жазасына кесілуіне әкелген діни истерияның жарылысы. Қателік: әлеуметтік паранойяны құдайлық әділеттілікпен шатастыру.
9. Тайпин көтерілісі (Қытай, 1850–1864)
Исаның ағасымын деп мәлімдеген Хун Сюцюань 20 миллионнан астам адамның өліміне әкелген жалған христиандық қозғалысты басқарды. Қателік: бүкіл өркениетті тұрақсыздандыру үшін қолданылған фанатикалық мессианизм.
10. Әулие Варфоломей түніндегі қырғын (1572)
Францияда католиктердің гугеноттарды (протестанттарды) жаппай өлтіруі. Қателік: басқа діни нанымдағы адамдарды физикалық жою тақуалық әрекет деп сену.
11. Бамиян Будда мүсіндерін жою (2001)
Талибанның исламдық иконоклазм атынан 1500 жылдық ескерткіштерді жоюы. Қателік: әмбебап мәдени және діни мұраға құрметсіздік.
12. Каста жүйесі және "қол сұғылмайтындар"
Миллиондаған адамдарды мыңдаған жылдар бойы бөлуге әкелген индуистік мәтіндердің қатаң түсіндірмесі. Қателік: дінді әділетсіз әлеуметтік жіктелуді және құқықтардан айыруды ақтау үшін пайдалану.
13. Катарларды қудалау (Альбигендік крест жорығы)
Францияның оңтүстігіндегі бүкіл христиан қауымдастығын дуалистік көзқарастары үшін жою. Қателік: бір діннің ішіндегі түсіндіру әртүрлілігіне қатысты қатыгез төзімсіздік.
14. Дрейфус ісі және діни антисемитизм
Деицид ("Христосты өлтірушілер") айыптауымен өршіген ғасырлар бойғы антисемитизм погромдармен және Холокостпен аяқталды. Қателік: бүкіл халықты теологиялық негізде жынға теңеу.
15. Джонстаундағы қырғын (1978)
"Халықтар ғибадатханасы" культінің 900-ден астам мүшесінің жаппай өзін-өзі өлтіруі. Қателік: діни хабарды абсолютті бақылау үшін бұрмалайтын харизматикалық көшбасшыларға соқырлықпен еру.
16. Қазіргі заманғы қатыгез жиһад
Жиһад ұғымын экстремистік топтардың тек кәпірлерге қарсы қасиетті соғыс ретінде түсіндіруі. Қателік: терроризмді ақтау үшін ішкі күрес туралы рухани ұғымды бұрмалау.
17. Жаңа әлемдегі миссиялар
Америкадағы жергілікті халықтарды күштеп шоқындыру және жергілікті мәдениеттерді жою. Қателік: жанды құтқару мәдени бірегейлікті жоюды ақтайды деген сенім.
18. Холокост алдындағы шіркеудің үнсіздігі (Даулы)
Ватиканға нацизмді бастапқы кезеңдерінде қатаң және көпшілік алдында айыптамағаны үшін айтылған сын. Қателік: абсолютті зұлымдықтың алдындағы шамадан тыс дипломатиялық сақтық.
19. Діни қызметкерлердің жыныстық зорлық-зомбылық жанжалдары
Институттың беделін қорғау үшін діни қызметкерлер жасаған зорлық-зомбылықты жүйелі түрде жасыру. Қателік: құрбандар мен моральдық тұтастықтың есебінен институтты қорғау.
20. Үндістандағы діни қақтығыстар (Айодхья)
Рама құдайының туған жеріне байланысты индуистер мен мұсылмандар арасындағы зорлық-зомбылық. Қателік: қасиетті жерлерді саясаттандыру және қауымаралық өшпенділікті қоздыру.